Y�zy?llard?r insan?n asl?nda i�sel olarak iyi mi yoksa k�t� m� oldu?u tart??malar aras?nda. Hi�bir zaman verebilecek net bir cevab?m?z olmad?. Ya?ad???m?z ortam, d?? etkenler, psikolojik etkenler her bireyde farkl?l?k sa?lad?. Ama belli ba?l? ?eyler var ki s�r� psikolojisi mi desek yoksa yarat?l?? gere?i g��l� olmaya m? e?ilimimiz var ona bakmaya �al??aca??z.

1) K���k ya?larda Schadenfreude�yi* benimsemeye ba?l?yoruz.

Schadenfreude; ba?kalar?n?n mutsuzlu?undan keyif alma durumu olarak adland?r?l?yor. Son y?llarda yap?lan ara?t?rmalar ile bunu k���k ya?larda yapmaya ba?l?yoruz. Her ne kadar 3-4 ya?lar?m?za h�kim olmasak da, benli?imizi olu?turmaya ba?lad???m?z bu d�nemler de �?karlar?m?z do?rultusunda ba?kalar?n?n mutsuzlu?undan keyif almaya ba?l?yoruz.

2) Kendimizle ba? ba?a kalmaktansa elektrik vermeyi se�iyoruz.

?nsan?n, en b�y�k hatas? kendisini tan?may? se�memesi ve yaln?zl?ktan korkmas?d?r. Kendimizi tan?maktan ka�?yoruz bu durum da beraberinde memnuniyetsizlik ve korku getiriyor. Kendiyle ba? ba?a kalmak konusunda �yle bir korkutucu bir duruma geliyoruz ki, elektrik vermeyi se�iyoruz. 2014 y?l?nda yap?lan bir ara?t?rmada erkeklerin % 67�si kad?nlar?n %25�i, 15 dakika kendileri ile ba? ba?a kalmaktansa elektrik ?oklar? vermeyi tercih etti. Geri kalanlar ise yine yaln?zl??? se�medi, ba?kalar?yla vakit ge�irmek istediklerini belirterek korkun� durumu g�zler �n�ne serdi. Biz daha kendimizi tan?maktan korkarken ba?kalar?n?n bizi tan?mas?n? istemek de ayr? bir �eli?ki olsa gerek.

3) Az?nl?klar? ve savunmas?zlar? insani ?artlara de?er g�rm�yoruz.

Hakl? ya da haks?z az?nl?klar ve savunmas?zlar i�in insani de?erleri �l�m�yoruz ve d�nya var oldu?undan beri zulme kar?? dayan?lmaz bir haz duyuyoruz. Yap?lan �al??malar sonucunda i�sel durumdan farkl? olmayarak beyinsel tepkilerimiz bile de?i?iyor. Ba??ml?lar?n, d�?m�?lerin ve evsizlerin foto?raflar?na verdi?imizi tepki ile daha temiz, stat� i�eren bir foto?rafa verdi?imiz tepki �ok daha farkl?. Maalesef ki bunu da �evre ko?ullar? ile ya da i�sel durumlarla birlikte k���k ya?ta �?reniyoruz. Bizimle ayn? ortamda olmayan ki?ilerin insani ?artlara de?er g�rm�yoruz.

4) Narsist ki?ilere kar?? cinsel olarak ilgi duyuyoruz.

Kendimizle y�zle?emedi?imiz yetmiyormu? gibi birde narsisizm, psikopati ve Machiavellianizm de ortaya �?kan �karanl?k ��lemesi� olarak adland?rd???m?z ki?ileri �ekici bulmaya meyilli oldu?umuz belirtiliyor. Bu da bu durumun yay?lmas?na tehlikeli bir olanak sa?l?yor. Yap?lan ara?t?rmalar ise durum daha da k�t�le?tiriyor. Bu t�r erkeklere ilgi duydan kad?nlar?n daha fazla �ocuk sahibi olma e?ilimi oldu?unu ortaya �?kard?.

5) Ahlaki konularda d�?�nd�?�m�z gibi davranm?yor ya da davrand???m?z gibi d�?�nm�yoruz.

Ahlaki konularda ikiy�zl�y�z. Erdemin ikilili?i olarak adland?r?lan bu durum; kendi yapt???m?z hatay?, bir ba?kas? yap?nca kendimizle e?it durumda davranm?yor, kar??m?zdakini daha a??r bir ?ekilde yarg?l?yoruz. Yap?lan ahlaki hatay? ay?plamak ve yarg?lamak konusunda kim h?zl? ve sert davran?yor ise ondan uzak durmal?y?z, bulgulara g�re ahlaki ikiy�zl�l�?�n tan?m? tam da o ki?ide bar?nmaktad?r.

6) Karmaya inanmaya meyilliyiz.

Ama inand???m?z bu karma adil olan bir karma de?il. Mazlumlar?n ba?lar?na gelenleri hak ettiklerine inanarak bu d�?�nceyi savunuyoruz. Bir yerde haks?zl??a u?rayan ki?i ve ki?iler var ise onlara olan sempatimizi kaybediyor, ya?ad?klar?n?n hakl? oldu?una kendimizi inand?rmaya �al???yoruz. Do?am?z gere?i adil d�nya d�zenine o kadar inan?yoruz ki, sorgulama ve de?erlendirmeden yoksun duygular? yok sayarak, insani de?erler d???na �?kabiliyoruz.

7) Ba?naz ve dogmatik olmaya yatk?n?z.

Belli kal?plara ba?l? kal?p geni? bir d�?�nceye yer vermiyoruz. Ba?kalar?n?n d�?�ncelerini kabul etmeyip �kan?tlar nitelikte olsa dahi- kendi d�?�ncelerimizin do?rular?n? sorgulamadan, d�?�ncelerimizi �st�n tutuyoruz. D�?�nd�?�m�z ?eylerin yanl??l??? kan?tlansa dahi kendimizi a?a??l?k kompleksine sokuyoruz. Bu duruma girdi?imizde ise bilgilere ilgiyi kaybediyor ve do?ruluk pe?inden ko?may? b?rak?yoruz.

8) Kendimize fazla g�veniyoruz.

Sahip oldu?umuz �zelliklerimizi yeterlilik derecesine bakmadan kendimizi fazla �v�yoruz. Dunning-Kruger etkisi dedi?imiz; en becerinden yoksunluklar?m?z i�in fazla �zg�ven sahibi olmam?z durumu. Bu duygu bir doland?r?c?n?n bile kendini di?er insanlardan daha d�r�st, g�venilir oldu?unu d�?�nd�r�yor. Sosyal sorumluklarda yer alma, dilenciye para verme durumu ona yard?m etme iste?i de?il de kendi i�imizdeki su�luluk duygusunu bast?rmaya y�nelik oldu?unu s�yl�yor.

9) Psikopatik �zellikler g�steren yetersiz liderlerden yana oluyoruz.

�z savunma mekanizmalar?m?z do?rultusunda g��l� olan?n yan?nda olmak gibi davran??lar?m?z mevcut. Bunu d�?�nmeden, vicdana katmadan ve tamamen davran??sal olarak da yapabiliyoruz. Psikopatik �zellikler ortalama insanlar?n d???nda liderlerde olduk�a rastlanan bir tutum olarak kar??m?za �?k?yor. Psikoloji profes�r� Dan McAdam�?n yapt??? ara?t?rmalara g�re �rnek olarak; Trump�?n aleni agresifli?inin ve hakaretlerinin �ilkel bir �ekicili?i� oldu?unu ve �tahrik edici twitlerinin� erkek alfa ?empanzelerin �g�z korkutmak i�in tasarlanm?? taarruz g�r�n�?leri�ne benzedi?i sonucuna vard?. D??ar?dan dahi yap?lan g�zlemlere bak?l?rsa bu kadar nefret edilip ama vazge�ilemeyen bir ba?kan oldu?unu varsayarsak tutumlar?m?z ile ne kadar �eli?ti?imizi anlayabiliriz.

10) Troll�k yapmay? e?lenceden �?kar?yoruz.

?nternetin �?kt??? ilk zamanlarda -her ne kadar b�yle adland?rmak istemesek de -e?lenceye y�nelik troll�k yap?yorduk. Ama zaman?n ve internetin getirdi?i olumsuzluklara kar?? da bu i?i abartmaya ba?lad?k. Kimli?imizi bildirmeden k�t� uyar?c?lara kar?? ya da k�t� uyar?c?n?n kendisi olarak oldu?umuz ortama rahats?zl?k veriyoruz. En k�t�s� ise bunu isteyerek, b�y�k zevk alarak yap?yoruz.

Tabii ki hepimiz bu duygular?n hepsini ya?am?yoruz ya da bu eylemleri ger�ekle?tirmiyoruz. Ancak bu durumlar i�erisinde yer al?yor olabiliriz. Bunun i�in ise al??kanl?klar? fark?na var?p, kabul etmek gerekiyor. Ancak b�yle yaparak i�sel durumlar? iyile?tirebilir ve i� vicdan?m?z do?rultusunda hareket edebiliriz.

Bu i�erikler de ilginizi �ekebilir: