Özet. Çift anadal programı hakkındaki yaygın tavsiye kanıta değil sezgiye dayanıyor. Konuyu ölçen ekonomi literatürü ise net: ortalama kazanç primi küçük, kombinasyon primi büyük ve iki alanı birleştirmenin değeri çoğunlukla ek bir kazanç değil, sayısal bir alana geçiş imkânı. Aşağıda iki hakemli çalışmanın rakamları, aralarındaki fark ve bunların ÇAP kararını nasıl değiştirdiği var.
Kendini bir şirket gibi yöneten biri için ÇAP sorusu “daha çok öğrenmek iyi midir” sorusu değildir. Öğrenmek elbette iyidir. Soru şudur: sabit bir zaman bütçesini ikiye bölmenin getirisi nedir ve o getiri nereden geliyor? Öğrenci tarafı meraklı olmayı, CEO tarafı ise getiriyi ölçmeyi gerektirir. Neyse ki bu, ölçülmüş bir soru.
Çift Anadal Programı (ÇAP) nedir?
Bir lisans programına kayıtlı öğrencinin, aynı üniversitede ikinci bir bölümün müfredatını da tamamlayarak, normal öğrenim süresi içinde ikinci bir lisans diploması almasıdır. Cazibesi açık: dört yıl daha okumadan iki alanda yetkinlik. Maliyeti de aynı ölçüde açık: aynı takvim içine sığdırılmış belirgin biçimde daha fazla ders yükü.
Asıl mesele bu değiş tokuşun karşılığında ne aldığınız. Burada sezgiye değil ölçüme bakalım.
Ölçülmüş kazanç primi: ortalama küçük
Bu soruyu inceleyen iki hakemli çalışma, aynı büyük veri kaynağını, 2003 tarihli National Survey of College Graduates araştırmasını kullanıyor ve birbirine yakın ama özdeş olmayan sonuçlar veriyor.
Del Rossi ve Hersch, 2008’de Economics of Education Review dergisinde, lisansüstü derecesi olmayan üniversite mezunları arasında çift anadal yapmanın kazancı tek anadala kıyasla %2,3 artırdığını bildiriyor. Hemelt, 2010’da Education Economics dergisinde, aynı veri setiyle kurumsal farklılıkları kontrol ederek ortalama %3,2‘lik bir prim buluyor.
Özgün analiz: aynı veri seti, iki bağımsız tahmin
CEOtudent editöryel çerçevesi. Rakamlar atfedilen çalışmaların kendi özetlerinde bildirilmiştir; karşılaştırma bizim kurgumuzdur.
| Çalışma | Veri kaynağı | Ortalama prim | Not |
|---|---|---|---|
| Del Rossi ve Hersch, 2008 | 2003 National Survey of College Graduates | %2,3 | Lisansüstü derecesi olmayan mezunlar |
| Hemelt, 2010 | 2003 National Survey of College Graduates | %3,2 | Kurumsal farklılıklar kontrol edilerek |
İki tahminin yakınlığı güven verici. Ama büyüklüğü, ÇAP hakkında anlatılan hikâyeyle uyuşmuyor. Yıllarca sürecek belirgin biçimde ağır bir ders yükünün ortalama karşılığı, kazançta yüzde iki ila üç puanlık bir fark. Bu, kararı tek başına haklı çıkaracak bir rakam değil.
Asıl bulgu ortalamada değil, kombinasyonda
Ortalamaya bakıp durmak, bu literatürün söylediği en önemli şeyi kaçırmak olur. Del Rossi ve Hersch’in temel bulgusu, kazancın çift anadal yapmaktan değil, hangi iki alanın birleştirildiğinden geldiği.
Çalışmanın bildirdiği kırılım şöyle:
| Kombinasyon | Bildirilen getiri | Karşılaştırma tabanı |
|---|---|---|
| İki farklı alan kategorisinin birleşimi | Kazancın büyük bölümü buradan geliyor | Tek anadal |
| Sanat, beşeri veya sosyal bilim artı işletme, mühendislik, fen veya matematik | %7 ila %50 daha yüksek | Sanat, beşeri veya sosyal bilimde tek anadal |
| Aynı kombinasyon | Daha yüksek değil | İşletme, mühendislik, fen veya matematikte tek anadal |
| İşletme artı fen veya matematik | %50’den fazla daha yüksek | Bu alanlarda tek anadal |
Üçüncü satır, bu literatürün en az aktarılan ve karar açısından en önemli satırı.
Kimsenin aktarmadığı satır: ÇAP bir prim değil, bir köprü
Popüler anlatımda “sosyal bilim okuyorsan yanına bir sayısal alan ekle, kazancın %50’ye kadar artar” cümlesi dolaşır. Çalışmanın bildirdiği şeyin yalnızca yarısı bu.
Diğer yarısı şu: aynı kombinasyonun getirisi, işletme, mühendislik, fen veya matematikte tek anadal yapmış birinden daha yüksek değil.
İkisini birlikte okuyun ve ÇAP’ın ne yaptığı netleşir. Sosyal bilim tek anadalından sayısal bir alana doğru mesafeyi kapatır. O mesafenin ötesine geçirmez. Yani çift anadalın bu senaryodaki değeri, tek anadalın üzerine eklenen bir bonus değil, başka bir alana açılan bir geçiştir.
Bu ayrım kararı doğrudan değiştirir. Amacınız sayısal bir alanda çalışabilmekse, çift anadal işe yarayan bir yoldur. Ama zaten sayısal bir alandaysanız ve “üstüne bir de ekleyeyim” diye düşünüyorsanız, bu literatür size ek bir kazanç vaat etmiyor.
Tek istisna, aynı çalışmanın bildirdiği en yüksek getirili birleşim: işletme ile fen veya matematik. Burada prim, bu alanlardaki tek anadalların %50’sinden fazla bildiriliyor.
Kurum da fark yaratıyor
Hemelt’in katkısı, primin her yerde aynı olmadığını göstermesi. Kendi bildirdiği kırılıma göre prim, araştırma ve kapsamlı üniversitelerde %4’e yakın, liberal arts kolejlerinde ise etkisiz.
Bunun makul okuması şu: çift anadalın getirisi, kurumun sunduğu kombinasyon çeşitliliğine ve o kombinasyonun işgücü piyasasında ne kadar okunur olduğuna bağlı. Dar bir program yelpazesi içinde yapılan ikinci bir anadal, muhtemelen ilkinden çok farklı bir kapı açmıyor.
Bu kanıtın sınırları
Dürüst olmak gerekirse, yukarıdaki rakamların üzerine fazla yük binmemeli.
Her iki çalışma da 2003 tarihli aynı Amerikan veri setine dayanıyor. Bu, farklı bir ülkenin, farklı bir on yılın ve farklı bir yükseköğretim sisteminin verisi. Türkiye’deki ÇAP uygulaması için doğrudan bir kazanç tahmini vermiyor ve biz de vermeyeceğiz.
Aktarılabilir olan şey rakam değil, bulgunun yapısı: ortalama etki küçük, kombinasyon etkisi büyük ve kombinasyonun değeri çoğunlukla bir alandan diğerine geçiş sağlamasından geliyor. Bu yapının kültüre özgü olması için bir sebep yok, ama yüzdelerin taşınabilir olduğunu iddia etmek de kanıtın ötesine geçmek olur.
Ayrıca bunlar gözlemsel çalışmalar. Çift anadal yapmayı seçen öğrenciler, seçmeyenlerden başka açılardan da farklı olabilir ve bu tür bir seçilim, primin bir kısmını açıklıyor olabilir.
Karar çerçevesi
CEOtudent ÇAP Karar Çerçevesi
Bu, atfedilen kanıtın üzerine kurulmuş bir muhakemedir, ölçülmüş bir kural değil. Gerekçeler, itiraz edebilmeniz için yazıldı.
1. Önce “neden” sorusunu kombinasyon olarak sorun. “ÇAP yapmalı mıyım” yanlış soru. Doğru soru “hangi iki alanı, hangi kapı için birleştiriyorum”. Kanıtın tamamı bu ikinci soruya bakıyor.
2. Köprü mü, bonus mu olduğunu ayırt edin. İkinci anadal sizi bulunduğunuzdan farklı bir alana taşıyorsa, literatür bunu destekliyor. Zaten bulunduğunuz alanın üzerine benzer bir alan ekliyorsanız, ortalama prim küçük ve o küçük ortalama muhtemelen size de uygulanır.
3. Aynı kategori içindeki ikinci anadalı sorgulayın. Kazancın büyük bölümünün iki farklı alan kategorisini birleştirmekten geldiği açıkça bildiriliyor. Yakın iki alanı birleştirmek, aynı ders yükünü daha küçük bir getiri için ödemek anlamına gelebilir.
4. Alternatif maliyeti hesaba katın. Bu literatür ÇAP’ı tek anadalla karşılaştırıyor; ÇAP’ı staj, proje, yayın veya dil yetkinliğiyle karşılaştırmıyor. Aynı saatlerin başka bir yere yatırılmasının getirisi bu tabloda yok ve bu, kararın gerçek rakibi.
5. Notlarınızı riske atmayın. Ders yükünün artması akademik performansı düşürüyorsa, ölçülen küçük ortalama primi kaybetmeniz kolaydır. Bu, literatürün ölçtüğü bir şey değil; ama ÇAP’ın en yaygın somut riski.
Öğrenci tarafı iki alanı da merak etmenizi söyler. CEO tarafı, sabit bir zaman bütçesinden en yüksek getiriyi almanızı ve bunu ortalamaya değil kombinasyona bakarak yapmanızı söyler. Bu yazının verdiği tek net karar kuralı şu: ÇAP’ı ek bir madalya olarak değil, gitmek istediğiniz belirli bir yere açılan bir köprü olarak seçin.
Sık sorulan sorular
ÇAP kazancımı artırır mı?
Ölçülen ortalama prim %2,3 ila %3,2 aralığında bildirilmiş; yani küçük. Anlamlı fark, hangi iki alanı birleştirdiğinizden geliyor.
En yüksek getirili kombinasyon hangisi?
Bildirilen en yüksek getiri işletme ile fen veya matematik birleşimi; bu alanlardaki tek anadallara kıyasla %50’den fazla.
Sosyal bilim okuyorum, yanına sayısal bir alan eklersem sayısal mezunları geçer miyim?
Bu literatüre göre hayır. Getiriniz kendi tek anadalınıza kıyasla belirgin biçimde yükseliyor, ama sayısal alanda tek anadal yapmış birinin üzerine çıkmıyor.
Bu rakamlar Türkiye için geçerli mi?
Doğrudan değil. Her iki çalışma da 2003 tarihli Amerikan verisine dayanıyor. Aktarılabilir olan, yüzdeler değil, bulgunun yapısı.
ÇAP yapmamak dezavantaj mı?
Ölçülen ortalama fark bu kadar küçükken, tek anadalla mezun olmak kariyer açısından bir eksiklik olarak okunmamalı. Karar, alternatif maliyetle birlikte verilmeli.
Kaynakça
- Del Rossi ve Hersch, Double Your Major, Double Your Return?, Economics of Education Review, 2008, cilt 27, sayı 4, sayfa 375 ila 386. 2003 National Survey of College Graduates verisiyle çift anadalın kazanca etkisine ilişkin ilk tahminler; lisansüstü derecesi olmayan mezunlarda %2,3’lük genel prim; kazancın büyük bölümünün iki farklı alan kategorisinin birleştirilmesinden geldiği bulgusu; sanat, beşeri veya sosyal bilim ile işletme, mühendislik, fen veya matematik birleşiminde %7 ila %50 daha yüksek getiri; aynı kombinasyonun işletme, mühendislik, fen veya matematik tek anadallarından daha yüksek getiri sağlamadığı tespiti; işletme ile fen veya matematik birleşiminde %50’yi aşan getiri.
- Hemelt, The College Double Major and Subsequent Earnings, Education Economics, 2010, cilt 18, sayı 2, sayfa 167 ila 189. Aynı 2003 National Survey of College Graduates verisiyle, kurumsal farklılıklar kontrol edildiğinde ortalama %3,2’lik prim; araştırma ve kapsamlı üniversitelerde %4’e yakın, liberal arts kolejlerinde etkisiz prim bulgusu; birinci ve ikinci anadal disiplin seçimlerinin prime etkisinin incelenmesi.
Bu içerik, derinlemesine bir araştırmanın ardından yapay zeka desteğiyle derlenmiş ve CEOtudent editör ekibi tarafından yazılıp yayına hazırlanmıştır.
