Hindistan ve �in aras?nda unutulmaya y�z tutmu?, cennet tasvirlerinin D�nya �zerinde ki somut delili Bhutan.
Sizlere bu yaz?mda yakla??k 800.000 ki?inin Himalaya’lar?n ete?inde di?er t�m �lkeler ad?na k�resel ?s?nmaya kar?? verdi?i amans?z m�cadeleden bahsedece?im. Bhutan’?n y�z�l��m� 38394 km2’dir, ba?kenti Thimphu ve n�fusun 3’de 1’i 14 ya??n?n alt?ndad?r dolay?s?yla inan?lmaz bir gen� n�fus g�c�ne sahip bu �lke �evreyi korumak i�in �zel anayasal y�k�ml�l�kleri olan d�nyan?n ilk �lkesidir. ?artlar? aras?nda:
Anayasalar? krallar? taraf?ndan yap?lm?? olmas?na ra?men tamamen demokrasiyi halka dayatan yasalara sahipler, onlar demokrasi i�in sava??p u?runa kanlar d�kmediler ki zaten sava?mayan tek toplum kendileri. Onlar demokrasiyi istemediler, krallar? onlara bunu getirdi.. Bir anayasalar?na g�re 65 ya??nda krallar?n?n emekli olmalar? gerekiyor fakat son d�nem ki krallar? 55 ya?lar?nda ve pop�lerli?inin zirvesinde emekli olmu? bir liderdir yani i?in �z�n makam, mevki de?il. Bhutan �lkesinin fertlerinin �ok daha �nemli g�revleri var “D�nya’y? kurtarmak”.
Bu c�mle sizi korkutmas?n ama i? biraz ciddi. Sera etkisi dolay?s?yla k�resel ?s?nma her ge�en g�n daha k�t�ye gidiyor D�nya’da ki sera etkisine neden olan gazlar %36-70 Su buhar?, %9-26 Karbondioksit %4-9 Metan ve %3-7 ile Ozon. Biz burada Karbondioksiti ele alaca??z ��nk� Bhutan D�nya’da ki tek karbon n�tr �lke, bu demek oluyor ki ormanlar?n?n karbondioksiti telafi etme g�c� �ok y�ksek. Bhutan’?n hayali bu yolda her �lkenin karbon n�tr �lke olma yolunda �aba g�stermesi ��nk� insanl???n kurtulu?u burada yat?yor. Karbon n�tr �lke olma yolunda en k���k k�ylerine dahi �cretsiz elektrik sa?lamak ve �cretsiz e?itim sa?lamak onlara ilham veriyor her ferdi bu �al??mada severek g�rev al?yor, nehirlerinin debisinden yararlanarak yenilenebilir elektrik �retiyorlar ve bu kom?u �lkelerinin 6 milyon ton Co2 �retimini telafi ediyor. 2020’de bu rakam 17 milyon ton olacak. E?er su g�c� potansiyellerinin yar?s?n? bile elde edebilecek olurlarsa ki ?u an da Bhutanl?lar bunun �zerinde �al???yor, 50 milyon ton Co2 telafi edilecek bu rakam 1 y?lda New York’un �retmi? oldu?u Co2 oran?ndan �ok daha fazlas?n? telafi etmek demek. T�m bu �al??malar? yaparken g��l� bir ekonomiye ihtiya� var ama Bhutan bu ekonomik geli?imin, kendi k�lt�r ve el de?memi? �evresinin i�ini bo?altarak elde edilmemesi gerekti?ini savunuyor. Bu y�zden bana kal?rsa tarihin en �nemli ba??? program?n? ba?latt?lar ve ama�lar?na ula?t?lar. Bu s�re zarf?nda inan?lmaz yat?r?mlar ald?lar ve ayn? zamanda Climate Change Conference 2015 Paris’de seslerini di?er �lkelere duyurdular bu a?amadan sonra bir�ok �lke ben ne yapabilirim diye d�?�nerek yapt?r?mlar ve �al??malara ba?lad?. Art?k bir�ok �lkenin ama�lar?nda karbon n�tr �lke olmak var.
Sizlere bu yaz?mda yakla??k 800.000 ki?inin Himalaya’lar?n ete?inde di?er t�m �lkeler ad?na k�resel ?s?nmaya kar?? verdi?i amans?z m�cadeleden bahsedece?im. Bhutan’?n y�z�l��m� 38394 km2’dir, ba?kenti Thimphu ve n�fusun 3’de 1’i 14 ya??n?n alt?ndad?r dolay?s?yla inan?lmaz bir gen� n�fus g�c�ne sahip bu �lke �evreyi korumak i�in �zel anayasal y�k�ml�l�kleri olan d�nyan?n ilk �lkesidir. ?artlar? aras?nda:
�lkenin en az %60′? her zaman orman �rt�s� alt?nda kalmal?d?r.
�lke yabanc?lara ziyaret i�in 1974 y?l?nda a�?ld???ndan hen�z kendisini yeni yeni tan?yoruz ama as?l benim ilk kar??la?mam Tedx platformunda Bhutan’?n Ba?bakan? Tshering Tobgay’?n t�m D�nya �lkelerine ders niteli?inde yapm?? oldu?u ve gelmi? ge�mi? en etkili Tedx konu?mas? olarak g�r�len konu?mas?yd?.
Bir �lke d�?�n�n e?itim, sa?l?k �cretsiz.
Bir �lke d�?�n�n kraliyet ailesinden bir bebek do?du?unda 108.000 a?a� dikelerek kutlan?yor.
Bir �lke d�?�n�n �lkenin %72si ormanlardan olu?uyor.
Bir �lke d�?�n�n kraliyet ailesinden bir bebek do?du?unda 108.000 a?a� dikelerek kutlan?yor.
Bir �lke d�?�n�n �lkenin %72si ormanlardan olu?uyor.
Anayasalar? krallar? taraf?ndan yap?lm?? olmas?na ra?men tamamen demokrasiyi halka dayatan yasalara sahipler, onlar demokrasi i�in sava??p u?runa kanlar d�kmediler ki zaten sava?mayan tek toplum kendileri. Onlar demokrasiyi istemediler, krallar? onlara bunu getirdi.. Bir anayasalar?na g�re 65 ya??nda krallar?n?n emekli olmalar? gerekiyor fakat son d�nem ki krallar? 55 ya?lar?nda ve pop�lerli?inin zirvesinde emekli olmu? bir liderdir yani i?in �z�n makam, mevki de?il. Bhutan �lkesinin fertlerinin �ok daha �nemli g�revleri var “D�nya’y? kurtarmak”.
Bu c�mle sizi korkutmas?n ama i? biraz ciddi. Sera etkisi dolay?s?yla k�resel ?s?nma her ge�en g�n daha k�t�ye gidiyor D�nya’da ki sera etkisine neden olan gazlar %36-70 Su buhar?, %9-26 Karbondioksit %4-9 Metan ve %3-7 ile Ozon. Biz burada Karbondioksiti ele alaca??z ��nk� Bhutan D�nya’da ki tek karbon n�tr �lke, bu demek oluyor ki ormanlar?n?n karbondioksiti telafi etme g�c� �ok y�ksek. Bhutan’?n hayali bu yolda her �lkenin karbon n�tr �lke olma yolunda �aba g�stermesi ��nk� insanl???n kurtulu?u burada yat?yor. Karbon n�tr �lke olma yolunda en k���k k�ylerine dahi �cretsiz elektrik sa?lamak ve �cretsiz e?itim sa?lamak onlara ilham veriyor her ferdi bu �al??mada severek g�rev al?yor, nehirlerinin debisinden yararlanarak yenilenebilir elektrik �retiyorlar ve bu kom?u �lkelerinin 6 milyon ton Co2 �retimini telafi ediyor. 2020’de bu rakam 17 milyon ton olacak. E?er su g�c� potansiyellerinin yar?s?n? bile elde edebilecek olurlarsa ki ?u an da Bhutanl?lar bunun �zerinde �al???yor, 50 milyon ton Co2 telafi edilecek bu rakam 1 y?lda New York’un �retmi? oldu?u Co2 oran?ndan �ok daha fazlas?n? telafi etmek demek. T�m bu �al??malar? yaparken g��l� bir ekonomiye ihtiya� var ama Bhutan bu ekonomik geli?imin, kendi k�lt�r ve el de?memi? �evresinin i�ini bo?altarak elde edilmemesi gerekti?ini savunuyor. Bu y�zden bana kal?rsa tarihin en �nemli ba??? program?n? ba?latt?lar ve ama�lar?na ula?t?lar. Bu s�re zarf?nda inan?lmaz yat?r?mlar ald?lar ve ayn? zamanda Climate Change Conference 2015 Paris’de seslerini di?er �lkelere duyurdular bu a?amadan sonra bir�ok �lke ben ne yapabilirim diye d�?�nerek yapt?r?mlar ve �al??malara ba?lad?. Art?k bir�ok �lkenin ama�lar?nda karbon n�tr �lke olmak var.
K�resel ?s?nmaya f?rsat verecek bir eylem yaparken art?k Bhutanl?lar? d�?�n ��nk� onlar k�resel ?s?nmaya f?rsat verecek hi�bir ?ey yapmamalar?na ra?men cezas?n? yan? ba?lar?nda ki himalaya buzullar?n?n erimesiyle y�kselen nehir yataklar? ve toprak kaymalar?yla �ok ac? bir ?ekilde �ekiyorlar. Hem bizi bu beladan kurtar?rken hemde bizim yapm?? oldu?umuz hatalar?n cezas?n? �stleniyorlar i?te tam da bu noktay? tekrar d�?�n�n ve biz ne yapabiliriz diye kendinize sorun.