Şansa Bırakmayın: 7 Maddede Nerede Çalışmak İstediğinize Nasıl Karar Vermelisiniz? (İşe Alım ve Ayrılma Verisiyle)

Özet. Nerede çalışacağınız kararı çoğu zaman şirketin kendini nasıl anlattığına göre veriliyor: kültür, değerler, fırsatlar. Bunlar önemli, ama doğrulanması en zor bilgiler. Kolayca doğrulanabilen bir katman ise genellikle atlanıyor: seçtiğiniz sektörün gerçekte nasıl işlediği. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun (BLS) iş ilanları ve işgücü devri anketi (JOLTS), her sektör için her ay kaç kişinin işe alındığını, kaç kişinin kendi isteğiyle ayrıldığını ve kaç kişinin işten çıkarıldığını ölçüyor. 2025 ortalamalarını 2019 ile karşılaştırdık. Ekonomi genelinde aylık işe alım oranı yüzde 3,88’den yüzde 3,31’e, yani yüzde 14,8 düştü; 17 sektörden yalnızca sağlık ve sosyal hizmetlerde yükseldi. Bilişim sektöründe kendi isteğiyle ayrılma ve işten çıkarılma artık neredeyse eşit: bu iki tür ayrılışın yüzde 50,5’i işten çıkarma, 2019’da bu oran yüzde 45,7 idi. Profesyonel ve iş hizmetlerinde oran yüzde 39,7’den yüzde 46,7’ye çıktı. Sonuç: bir işi seçmek, aynı zamanda bir sektörün kapı açma, güvence ve hareketlilik profilini seçmek demek. Aşağıdaki 7 maddelik kontrol listesi, şirketin anlattıklarını bu verinin yanına koymanızı sağlıyor.

Neden şirketin anlattığı yetmez

Klasik kariyer tavsiyesi, nerede çalışacağınıza karar verirken şirketin değerlerine, çalışma saatlerine, gelişim olanaklarına ve ortamına bakmanızı söyler. Bunların hepsi doğru. Sorun şu ki bu bilgilerin neredeyse tamamı şirketin kendi anlatımından gelir ve işe başlamadan önce doğrulanması zordur.

Buna karşılık bir sektörün genel davranışı resmi istatistiklerle ölçülür. Bir sektörde işe alım oranı yüksekse kapı daha kolay açılır ve sonradan başka bir işverene geçmek daha kolaydır. İşten çıkarma oranı yüksekse, ayrılışın zamanlamasını sizin değil işverenin belirleme olasılığı daha yüksektir. Kendi isteğiyle ayrılma oranı yüksekse çalışanlar daha kolay iş değiştirebiliyor demektir; bu hem pazarlık gücüne hem de bazen yüksek devir hızına işaret eder.

Not: aşağıdaki rakamlar ABD verisidir ve Türkiye rakamı olarak okunmamalıdır. Genellenebilir olan, sektörler arasındaki yapısal farkların büyüklüğü ve bu farkları karar verirken hesaba katma yöntemidir.

Sektörler gerçekte nasıl işliyor

Tablo 1. Sektörlere göre aylık işe alım, kendi isteğiyle ayrılma ve işten çıkarılma oranları, 2025 (BLS JOLTS; türetilmiş sütunlar CEOtudent hesaplaması)

Sektör	İşe alım oranı (aylık ort., %)	Kendi isteğiyle ayrılma oranı (%)	İşten çıkarılma oranı (%)	Ayrılışlarda işten çıkarılma payı, 2025	Aynı pay, 2019	İşe alım oranındaki değişim, 2019’a göre
Sanat, eğlence ve rekreasyon	6,29	2,21	3,77	%63,1	%51,6	-%7,7
İnşaat	4,02	1,77	2,08	%54,1	%55,5	-%27,4
Bilişim	2,62	1,28	1,31	%50,5	%45,7	-%20,9
Profesyonel ve iş hizmetleri	4,56	2,33	2,04	%46,7	%39,7	-%15,7
Ulaştırma, depolama ve kamu hizmetleri	3,83	2,16	1,63	%43,1	%38,1	-%7,6
İmalat	2,36	1,38	0,90	%39,4	%34,6	-%10,2
Tüm tarım dışı istihdam	3,31	2,00	1,12	%35,8	%34,0	-%14,8
Toptan ticaret	2,24	1,42	0,76	%34,9	%37,5	-%11,2
Gayrimenkul, kiralama ve leasing	2,64	1,62	0,86	%34,6	%37,0	-%24,3
Özel eğitim hizmetleri	2,25	1,40	0,72	%34,1	%38,5	-%14,0
Madencilik ve ormancılık	3,12	2,09	1,07	%33,9	%46,1	-%10,1
Eyalet ve yerel yönetimler	1,47	0,80	0,37	%31,4	%34,8	-%11,6
Finans ve sigorta	2,13	1,26	0,56	%30,7	%24,5	-%2,3
Diğer hizmetler	3,38	2,25	0,96	%29,9	%31,9	-%8,8
Perakende ticaret	3,75	2,57	1,05	%29,0	%27,7	-%22,0
Sağlık ve sosyal hizmetler	3,12	2,02	0,70	%25,7	%25,3	+%2,7
Federal yönetim	0,91	0,80	0,27	%25,0	%37,1	-%38,1
Konaklama ve yiyecek hizmetleri	5,51	4,23	1,10	%20,6	%23,9	-%18,3

Oranlar, mevsimsellikten arındırılmamış aylık oranların 12 aylık ortalamasıdır ve ilgili sektördeki istihdamın yüzdesi olarak ifade edilir. “Ayrılışlarda işten çıkarılma payı” = işten çıkarılma ve çıkarılma oranı / (kendi isteğiyle ayrılma + işten çıkarılma oranı); emeklilik, nakil ve ölüm gibi “diğer ayrılışlar” hesaba dahil değildir. Tablo, işten çıkarılma payına göre büyükten küçüğe sıralanmıştır.

Tablodan dört sonuç çıkıyor.

Kapı her yerde daha dar. 2025’te ekonomi genelinde her ay istihdamın yüzde 3,31’i kadar işe alım yapıldı; 2019’da bu oran yüzde 3,88 idi. Tabloda yer alan 17 sektörün 16’sında işe alım oranı düştü. Yeni mezunlar ve iş değiştirmek isteyenler için bu, “sonra değiştiririm” varsayımının 2019’a göre daha pahalı olduğu anlamına geliyor.

Bilgi işinde güvence profili değişti. Bilişimde işe alım oranı yüzde 20,9 düştü ve ayrılışların yarısından fazlası artık işten çıkarma. Profesyonel ve iş hizmetlerinde işten çıkarma payı 7 puan arttı.

Sağlık farklı bir yolda. Sağlık ve sosyal hizmetler, işe alım oranı 2019’un üzerine çıkan tek sektör (+%2,7) ve ayrılışların yalnızca yüzde 25,7’si işten çıkarma.

Yüksek işe alım her zaman iyi haber değil. Konaklama ve yiyecek hizmetleri en yüksek işe alım oranlarından birine sahip, ama kendi isteğiyle ayrılma oranı da en yüksek (yüzde 4,23). Yüksek işe alım bazen fırsat bolluğunu, bazen de sürekli ayrılan çalışanların yerinin doldurulmasını gösterir. İkisini ayırmak için işe alım oranını ayrılma oranlarıyla birlikte okumak gerekir.

Karar için 7 madde

Aşağıdaki kontrol listesi, eski yazıdaki yedi soruyu korur ama her birini ya veriyle ya da mülakatta sorulabilecek somut bir soruyla test edilebilir hale getirir.

Tablo 2. Nerede çalışacağınıza karar vermek için 7 madde (CEOtudent editöryel çerçevesi)

Madde	Soru	Nasıl test edilir
1. Kapı	Bu sektöre girmek ve sonra içinde iş değiştirmek ne kadar kolay?	Sektörün işe alım oranı ve 2019’a göre değişimi (Tablo 1)
2. Güvence	Ayrılışın zamanlamasını kim belirliyor?	Ayrılışlarda işten çıkarılma payı (Tablo 1); şirketin son iki yıldaki küçülme duyuruları
3. Hareketlilik	Bu işte kazanacağım beceriler başka işverenlerde de geçer mi?	İşin gerektirdiği becerilerin ne kadarının yakın mesleklere taşındığı; bkz. ikinci dereceden öğrenme analizi
4. Öğrenme	İşim beni geliştiriyor mu, yoksa yalnızca beni kullanıyor mu?	Mülakatta: “Bu roldeki biri 18 ay sonra ne yapabiliyor olacak? Bir örnek verebilir misiniz?”
5. Çalışma düzeni	Çalışma saatleri ve yeri, yaşamak istediğim hayatı destekliyor mu?	Mülakatta: “Ekip geçen ay kaç akşam veya hafta sonu çalıştı?” Genel politika değil, son ayın gerçeği
6. Değerler	Şirketin söylediği değerler, zor bir kararda nasıl uygulanıyor?	Mülakatta: “Değerlerinizin bir karara mal olduğu son örnek neydi?”
7. Yönetici ve ekip	Her gün kiminle ve kimin için çalışacağım?	Mümkünse ekipten biriyle kısa bir görüşme; yöneticinin önceki ekip üyelerinin şimdi nerede olduğu

İlk üç madde sektör düzeyinde, son dört madde şirket ve rol düzeyinde. Pratik sıra şu: önce sektörü veriyle eleyin, sonra kalan seçenekler arasında şirket ve rolü mülakat sorularıyla ayırın. Tersini yapmak, yani önce şirkete âşık olup sonra sektörün koşullarını öğrenmek, en yaygın hata.

Üçüncü madde için bir not: bir işin size kazandırdığı becerilerin ne kadarının başka işlere taşındığı ölçülebilir bir soru. İkinci dereceden öğrenme üzerine analizimiz, yakın meslekler arasında geçişin rastgele bir geçişe göre yüzde 46 daha az yeni öğrenme gerektirdiğini gösteriyor. Nerede çalışacağınız, bir sonraki işinize ne kadar hazır olacağınızı da belirliyor. Mevcut becerilerinizi çıkarmak için beceri denetimi çalışma kâğıdını kullanabilirsiniz.

Veriyi okurken yapılan üç hata

Sektörü şirketle karıştırmak. Sektör ortalaması, belirli bir şirket hakkında kesin bir şey söylemez. Yüksek işten çıkarma payına sahip bir sektörde çok istikrarlı şirketler de vardır. Veri, hangi sorulara daha çok ağırlık vermeniz gerektiğini gösterir; kararı sizin yerinize vermez.

Tek bir yılı kalıcı sanmak. Tablo 2025’in fotoğrafı. 2019 sütunu, bu fotoğrafın ne kadar hızlı değişebildiğini göstermek için orada: bilişimde işten çıkarma payı altı yılda 4,8 puan arttı.

Başka bir ülkenin rakamını kendi piyasanıza taşımak. Bu veriler ABD’ye ait. Yöntemi kendi ülkenizin resmi işgücü istatistikleriyle uygulayın; rakamları doğrudan taşımayın.

CEO ve öğrenci gözüyle

CEO bakışı, ilk işi bir yatırım kararı gibi ele alır: getiriyi (öğrenme, gelir, ağ) riskle (sektörün kapı açma ve güvence profili) birlikte değerlendirir ve şirketin anlattıklarını kontrol edilebilir veriyle dengeler. Öğrenci bakışı ise her işi bir sonraki işe hazırlık olarak görür ve şu soruyu sorar: burada öğreneceklerimin ne kadarı, buradan ayrıldığımda da benimle gelecek?

Sık sorulan sorular

Nerede çalışacağıma karar verirken en önemli kriter nedir?
Tek bir kriter yok, ama sıralama önemli. Önce sektörün kapı açma ve güvence profiline veriyle bakın, sonra şirket ve rolü mülakatta somut sorularla test edin. Değerler ve kültür önemlidir, ama işe başlamadan önce doğrulanması en zor olanlardır.

İşe alım oranı neyi gösterir?
Bir ayda yapılan işe alımların, o sektördeki istihdama oranını. ABD’de 2025’te ekonomi genelinde aylık ortalama yüzde 3,31 idi; 2019’da yüzde 3,88. Yüksek oran, sektöre girmenin ve içinde iş değiştirmenin daha kolay olduğuna işaret eder.

Hangi sektörlerde işten çıkarılma riski daha yüksek?
2025 ABD verisinde ayrılışlar içinde işten çıkarılma payı en yüksek sektörler sanat ve eğlence (yüzde 63,1), inşaat (yüzde 54,1) ve bilişim (yüzde 50,5). En düşük olanlar konaklama ve yiyecek hizmetleri (yüzde 20,6) ile sağlık ve sosyal hizmetler (yüzde 25,7).

Yeni mezunlar için bu veri ne anlama geliyor?
İşe alım oranları 2019’un altında olduğu için ilk işten sonra kolayca değiştiririm varsayımı eskisinden daha riskli. Bu yüzden ilk işte, başka işverenlere taşınabilecek beceriler kazandıran rolleri tercih etmek daha önemli hale geliyor.

Bu rakamlar Türkiye için de geçerli mi?
Hayır, ABD verisidir. Türkiye’deki kararlar için yöntemi, yani sektörün işe alım, ayrılma ve işten çıkarma profiline bakmayı, Türkiye’nin resmi işgücü istatistikleriyle uygulamak gerekir.

Kaynakça

• ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS), Job Openings and Labor Turnover Survey (JOLTS). Sektörlere göre mevsimsellikten arındırılmamış aylık işe alım, kendi isteğiyle ayrılma ve işten çıkarılma oranları (JTU serileri), 2019 ve 2025 yıllarının tüm ayları; tablodaki ortalamalar, paylar ve değişimler bu serilerden hesaplanmıştır.
• ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS), JOLTS sektör ve veri öğesi tanımları. Sektör sınıflandırması ile işe alım, kendi isteğiyle ayrılma, işten çıkarılma ve diğer ayrılış kategorilerinin tanımları.

Tablo 1’deki paylar ve değişimler, BLS verisinden CEOtudent tarafından hesaplanmıştır. Tablo 2 bir CEOtudent editöryel çerçevesidir.

---

Bu içerik, derinlemesine bir araştırmanın ardından yapay zeka desteğiyle derlenmiş ve CEOtudent editör ekibi tarafından yazılıp yayına hazırlanmıştır.