Teori i�in en sevdi?im benzetme:

�?ki saat boyunca g�zel bir k?zla oturdu?un zaman?n, sadece bir dakika oldu?unu d�?�n�yorsun, ama bir dakika boyunca s?cak bir f?r?n ba??nda durdu?un zaman?n ise iki saat oldu?unu d�?�n�yorsun. ??te bu g�reliliktir.� Albert Einstein

Teori Hakk?nda

G�relilik Teorisi, �o?umuz i�in ezoterik bir problemin karma??k bir matematiksel ��z�m� gibi g�r�nebilir. Fakat g�nl�k hayat?m?zda g�rd�?�m�z ?eyleri ne kadar iyi a�?klayabiliyor?

?lk �nce baz? a�?klamalar?n yap?lmas? gerekiyor. ?zafiyet (G�relilik) teorisine at?fta bulundu?umuzda biraz daha net olmam?z gerekiyor.

�zel g�relilik teorisi, fizik yasalar?n?n, evrende dura?an veya hareketli olmayan bir nesneye veya g�zlemciye g�re e?it oldu?unu belirtir. Bir bo?lukta, ???k h?z? bir�ok g�zlemciden ba??ms?z olarak sabittir.

Einstein bu teoremi ile t�m fizik d�nyas? i�in yeni bir �er�eve olu?turdu ve yeni zaman ve mekan kavramlar? �nerdi.

Fakat bir sorun vard?, peki ya ivmelenme ve yer�ekimi?

Einstein, 10 y?l?n? teoriye ivmelenmeyi katmaya �al??arak ge�irdi ve 1915’te genel g�relilik teorisini yay?nlad?. Teorisinde, b�y�k nesnelerin yer�ekimi olarak hissedilen uzay-zamanda, ivmelenmenin bir �arp?ma neden oldu?una karar verdi.

Bu �zel ve genel g�relilik teorileri toplu olarak �G�relilik Teorisi� olarak d�?�n�lebilir.

Teori; gezegenlerin hareketini, yer�ekiminin ????a etkisini, kara deliklerin varl???n? a�?klamaya yard?mc? oldu.

Teori g�r�nd�?� kadar karma??k de?il, asl?nda ?a??rt?c? derecede basit. ?lk olarak, �mutlak� bir referans yoktur, dolay?s?yla g�relidir. Bir nesnenin h?z?n?, momentumunu veya ge�i? zaman?n? her �l�t�?�n�zde, daima ba?ka bir ?eyle ili?kilidir. ?kinci olarak, ?????n h?z?, hareket halinde olsun ya da olmas?n sabittir. ���nc� olarak da, hi�bir ?ey ???ktan daha h?zl? de?ildir.

T�m bunlar g�z �n�ne al?nd???nda, g�relili?in ger�ek ya?amdaki etkilerini nas?l g�rebiliriz?

Hadi G�relim�

1. K�resel Konumland?rma Sistemi

G�receli etkileri telafi etmeden, bir sonraki benzin istasyonuna 0.8 km uzakl?kta oldu?unu s�yleyen bir GPS �nitesi, yaln?zca bir g�n sonra 8 km uzakta olacakt?r. 

Ohio State �niversitesi�nden ara?t?rmac?lar, �Yerdeki bir g�zlemci uydular? kendilerine g�re hareket halinde g�rd�?� i�in, �zel G�relilik, zaman?n daha yava? ilerleyece?ini g�rmemiz gerekti?ini �ng�r�r.� a�?klamas?n? yapt?.

Neden? Yakla??k ???k h?z?nda hareket etmese de, GPS uydular? nas?l �ok h?zl? ilerliyor (yakla??k 6.000 mil veya 10.000 km/s). Buradaki fakt�r, yer�ekimi �zerinde daha b�y�k bir etkisi olan D�nya y�zeyine, sinyaller g�ndermeleridir. Bu, her g�n yakla??k 4 mikrosaniye ekleyerek alg?lanamayan g�receli bir zaman geni?lemesine neden olur ve bu s�re yer�ekiminin etkisi ile 7 mikrosaniyeye kadar �?kabilir.

2. Parlayan her ?ey �alt?n� de?ildir

Metallerin �o?u �parlakt?r� ��nk� ???klar?n �o?u; atomun y�r�ngeleri aras?nda �atlama ve ��k�?� ?eklinde elektronlar olarak emilen ve yeniden sal?nan bir ???kla yans?t?l?r. 

Ancak alt?n, �ok a??r bir atomdur. ?� elektronlar? �ylesine h?zl? hareket eder ki (???k h?z?n?n yar?s?na yak?n) G�relilik Teorisi�ne g�re k�tleleri artar ve uzunluklar? k?sal?r. Bu onlara daha fazla momentum ve daha k?sa yollar sa?lar.

Bu elektronlar en d?? y�r�ngedekiler kadar enerjiye sahiptir ve bu nedenle daha uzun dalga boyu emilir ve yans?t?l?r. Bu, �normal� den daha fazla ?????n absorbe edilece?i, yani spektrum ucunun mavi oldu?u anlam?na gelir. Bu, alt?ndan yans?yan ?????n daha az mavi ve menek?e rengine sahip oldu?u anlam?na gelir. 

Daha fazla bilgi edinmek istiyorsan?z buraya t?klay?n?z ve bence harika bir makale.

3. Elektrom?knat?s

Elektrom?knat?slar g�relilik ile �al???r. DC ak?m tek bir telden ge�ti?inde iletken malzeme elektriksel olarak pozitif veya negatif ?arj olmadan n�trd�r. Sonra, ilk telin yan?na ba?ka bir �zde? tel koyal?m.

Ak?mlar?n hareket etti?ini ve ayn? g��te oldu?unu varsayarsak, ayn? y�nde, ilk teldeki elektronlar, ikinci teldeki elektronlar? hareketsiz olarak �g�r�r�. Elektronlar?n bak?? a�?s?ndan, her iki teldeki protonlar hareket ediyor gibi g�r�nmektedir. G�receli uzunluktaki daralma nedeniyle, bunlar daha yak?n aral?klarla g�r�nmektedir, bu nedenle tel uzunlu?u ba??na negatif y�kten daha �ok pozitif y�k vard?r ve y�klerin hareketinden dolay? iki tel birbirini iter.

Tellerden birindeki ak?m?n y�n�n� ters �evirin, ters etki elde edersiniz ve elektromanyetik etkili ile teller birini �ekmeye ba?lar.

4. Alt?n konusuna geri d�nelim

?zafiyet (G�relilik) teorisi sadece alt?n?n cazip rengini etkilemez. Ayn? zamanda, alt?n?n di?er malzemelerle tepkimeye girme kabiliyetini de etkiler. 

Alt?n atomunun d?? y�r�ngesinde yaln?zca bir elektron vard?r (Bohr�un saf modeline g�re), bu onu y�ksek oranda reaktif hale getirmektedir (kalsiyum veya lityumu d�?�n�n). Alt?n �ok b�y�k veya a??r bir atom oldu?u i�in bu elektronlar �ekirde?e yak?n tutulur. Bu, elektronlar?n di?er atomlardan etkilenme olas?l?klar?n?n daha d�?�k olmas? demek ve �ekirde?e yak?n olan di?er alt?n elektronlar? ile birlik yapmalar? daha olas?d?r.

5. Civa

Civa, alt?n gibi, �ok a??r bir atomdur. Alt?nda elektronlar �ekirde?e yak?n tutulur (ve dolay?s?yla beklenenden daha fazla h?za ve k�tleye sahiplerdir). Bu, atomlar aras? ba?lar?n, civan?n di?er metallerden daha d�?�k bir erime noktas?na sahip olmas? i�in yeterince zay?f oldu?u ve bu nedenle D�nya �zerinde s?v? halde bulunmas? anlam?na gelir.

6. Eski Televizyonlar

Eski televizyonlarda katod ???n t�p� ad? verilen bir teknoloji vard?. Bunlar, b�y�k bir m?knat?s kullanarak bir fosfor y�zeye elektronlar f?rlatarak �al???rd?. Her bir elektron, ekrandaki ???kl? bir piksele e?itti. Bu elektronlar, ???k h?z?n?n yakla??k y�zde 30’unda hareket ederler ve m?knat?slar?n ?ekli tasarlan?rken g�receli etkilerinini telafi edilmesi gerekir.

7. I??k

Isaac Newton, Evren�de mutlak dura?anl???n oldu?unu �ne s�rd�. Bu do?ruysa, ???k hi� olmamal?d?r.

Pomona Koleji�nden Andrew Moore ?�yle a�?klam??t?r:

Sadece manyetizma de?il, ???k da olmazd?, ��nk� g�relilik, elektromanyetik bir alandaki de?i?ikliklerin anl?k bir h?z yerine hareket etmesini gerektiriyor ��nk� e?er g�relilik bu ?art? yerine getirmezse, elektrik alanlar?ndaki de?i?iklikler an?nda iletilecektir� elektromanyetik dalgalar yerine hem manyetizma hem de ???k gereksiz olurdu.

8. Varolu?umuz

G�ne? sistemimizdeki t�m madde, g�ne? meydana gelmeden �nce bir b�y�k �pernova y?ld?z?ndan geldi. Biz bu �l� b�y�k y?ld?z?n �ocuklar?y?z ve t�m a??r atomlar Supernovalar i�inde yarat?ld? ve �retildi.

S�pernovalar, relativistik etkilerin dev y?ld?zlardaki kuantum etkilerinin �stesinden geldi?inde ortaya �?kar. Bir y?ld?z?n d?? katmanlar? �ekirde?e do?ru ��ker. Bu daha sonra demirden daha a??r elemanlar yaratarak patlamalara neden olur. Asl?nda, g�n�m�zde a?ina oldu?umuz t�m a??r element atomlar?n?n olu?umunu a�?klar.

9. (ve 10). N�kleer Enerji ve G�ne? I??g?

N�kleer santrallerden kendi y?ld?z?m?z G�ne?�e kadar, E = MC2 denklemi birbirine ba?lanan ve birbirine d�n�?t�r�lebilen k�tle ve enerji olgusunu a�?klar. Bu olmadan n�kleer enerjimiz olmazd? ve daha da �nemlisi g�ne? ?????m?z olmazd?. 

interestingengineering.com