K�bizm 20. y�zy?l?n ilk y?llar?nda meydana �?kan temsile dayal? bir sanat anlay???ndan ayr?l?p bir nevi devrimi ger�ekle?tiren Frans?z bir sanat ak?m?d?r. K�bizm hakk?ndaki her ?eyi sizin i�in derledik:
K�bizmin Ortaya �?k???na Do?ru: Modernizmin Sanatsal Geli?imi
Modern d�nemin ba?lang?c? Frans?z Devrimi (1789) oldu?u kabul edilmektedir. Sanat�?lar devrimden sonra mitoloji, din, tarih ve felsefe gibi sanatla i� i�e olan konular? ifade bi�imi olarak kullan?rlar. Sanat�?lar, isteklerini �retimlerine aktarmay? tercih edip kendi bak?? a�?lar? do?rultusunda yap?tlar vermeye ba?larlar. Art?k g�rd�klerini de?i?tirmek ve hissettiklerini eserlerine yans?tmak isteyen sanat�?lar, eserlerini yeniden bi�imlendirmenin pe?ine d�?t�ler.
Kapitalist sisteme ba?l? olarak, 18. y�zy?l ekonomik ya?amda olu?an standartla?ma teknolojinin getirdi?i yeniliklerle birle?ti?inde toplum hayat?nda insan?n g�revini de?i?tirir. Sanat ve k�lt�r alan?nda ise daha �nceki d�nemlere g�re daha h?zl? bir de?i?im ya?an?r. 19. y�zy?l?n sonuna do?ru yeni ak?mlar?n pe? pe?e ortaya �?kt??? g�r�l�yor.
Ortaya �?kan bu ak?mlardan ilki de?i?im duygusunu ifade eden Empresyonizm sanat ak?m?d?r. Empresyonizmin ard?ndan 1905�te ortaya �?kan ak?mlardan biri ise Fovizm, i�g�d�leri ve co?kular? parlak renklerle ifade eden bir �slupla resim sanat?na girer. Fovizm etkisini s�rd�r�rken Ekspresyonizm ortaya �?kar. Ard?ndan Ekspresyonizme tepki olarak K�bizm do?ar.
Sanatsal Devrim: K�bizm Resim Sahnesine �?kar
Sanatta bi�imsel a�?dan 20. Y�zy?l?n en b�y�k devrimini K�bizm yapt?. Sanat, do?an?n duyularla kavranan d?? g�r�n�m�n� R�nesans�tan 19. Y�zy?l?n sonlar?na kadar yans?t?r. K�bizm R�nesans�tan bu yana ola?an geleneksel h�kim bak??? y?k?p objelerin �e?itli a�?lardan g�r�nt�lerini ayn? anda izleyiciye sunar. K�bist sanat�?lar, hacmi geometrik par�alara b�lerek bu par�alar? dikey ve yatay hatlarla tekrar d�zenlerler.
K�bizmin ?lk Tan?m?: �K���k K�pler�
1908 y?l?nda Louis Vauxcelles, Braque�nin manzara resimlerini nitelemek i�in �k���k k�pler� s�zlerini kullan?r. Sanat ele?tirmeni olan Vauxcelles�in bu s�zleri K�bizm terimin ortaya ilk �?k??? olarak kabul edilir. O y?llarda K�bizmin tan?m?n? yapmak ve ortaya �?k???n? ara?t?rmak i�in bir�ok kuramsal �al??ma yap?larak K�bizmin do?u?u bilimsel temellere dayand?r?lmaya �al???l?r.
K�bizmin form ve bi�imlerle ilgilenen bir sanat ak?m? oldu?unu belirten Picasso ?unlar? dile getirir, �Matematik, trigonometri, kimya, psikanaliz, m�zik ve daha ne varsa, k�bizmi daha kolay a�?klamak i�in hepsi devreye sokuldu. Teorilerle insanlar? k�r eden, k�t� sonu�lar do?uran bu giri?imlerin hepsi -sa�mal?kt?r demeyece?im ama- edebiyattan ba?ka bir ?ey de?ildir. K�bizm, kendini resmin s?n?rlar? i�inde tutar ve daha �teye ge�meye falan �abalamaz�.
K�bizm Nesnenin Hem G�r�nen Hem de G�r�nmeyen Yan?d?r
K�bizmde bi�im konudan �nce gelir. D?? d�nyadaki nesneler k�bist sanat�?lar taraf?ndan hem g�r�nd�kleri hem de g�r�nmeyen t�m yanlar? ile ele al?n?r. K�bik resimlerde �izilen nesneler ve insanlar yaln?z d?? g�r�nt�leri ile de?il �evresiyle ve d�?�nd�kleriyle yans?t?l?r. Sanat�?lar bu nesneleri geometrize ederken kendi hayal d�nyalar?n? ve d�?�ncelerini bilin�alt?n?n da etkisiyle forma d�n�?t�r�rler.
Yani k�bizm sadece geometrik ?ekillerden de?il sanat�?n?n t�m birikiminden faydalan?r. K�bistler i�in hacim, nesnelerin duygusal niteliklerinden ar?nd?ktan sonra kalan �z�d�r. Resimlerinde vermek istedikleri duyulardan ar?nm?? d�?�nsel hacimdir. K�bizmin en tan?nan temsilcileri Pablo Ruiz Picasso (1881-1973) ve Georges Braque (1882-1963)�d?r.
Do?ada G�rd�?�m�z Her ?ey K�bizmin Konusu Olabilir Mi?
Paul Cezanne, K�bizmin geli?mesinde hem Picasso�ya hem Braque�a esin kayna?? olup resimdeki ola?an perspektifi y?kar b�ylelikle K�bizmin geometrik mant???na �nc� isim olur. K�bizm ak?m?n?n �slup temelini att??? kabul edilen C�zanne, resimlerinde nesnenin hacmine �nem verip do?adaki bi�imlerin geometrik yap?s?n? yans?tmaya �al???r. Cezanne, do?ada g�rd�klerimizi geometrik bir �slupla anlat?labilece?ini yani ��gen, dikd�rtgen, oval gibi ?ekillere indirgenebilece?ini s�yl�yor.
�Bu Bir ?aka Olmal?�: Avignonlu Kad?nlar
K�bizmin do?u?u say?lan eser Pablo Picasso�nun en �nl� eserlerinden biri olan ��Avignonlu Kad?nlar� adl? resmidir. Avignonlu Kad?nlar pek �ok sanat tarih�isine g�re K�bizmin �nc� eseri olarak kabul edilirken bir k?s?m sanat tarih�isine g�re de R�nesans�la ba?layan ve be? y�zy?l devam eden Avrupa resim gelene?inden ayr?lma noktas?n? temsil etti?i d�?�n�l�r.
1905-1906 y?llar? aras?nda ortaya �?kan bu resim, Barcelona�n?n Avignon soka??nda bir genelevin �al??an? olan be? kad?n? betimler. Picasso�nun eserini g�ren sanat �evresinden arkada?lar? bunun bir ?aka oldu?unu d�?�n�r!
Avrupa Sanat?na Modernist Bir Sald?r?
Bu eser modern resmin ve K�bizmin kilometre ta?lar?ndan biri olarak biliniyor ve 20. y�zy?l?n en iddial? en sald?rgan resimlerinden biri oluyor. Avignonlu Kad?nlar vah?i enerjiyle h?rslanan bir resimdir. Resimdeki par�alanm?? ya da k?r?lm?? cam g�r�nt�s� bu vah?i enerjiyi yans?tan en �nemli g�rsel etkiyi ortaya �?kar?yor.
Geometrik formlar resmin b�t�n�ne hakimdir. Afrika maskelerinden al?nan ilham Avrupa sanat?n?n ideal d�?�ncelerine yap?lan modernist bir sald?r?d?r. Picasso, kendisinden ba?ka hi� kimsenin o g�ne kadar d�?�nmedi?i, yaratmakla yok olu?un ayn? ?ekilde modernizm ve vah?ili?in radikal olarak bir araya getirilmedi?i bir eseri ba?ar?yla ortaya �?karm??t?r.
Analitik K�bizm: Objeler Parampar�a
K�bizmin iki alt formu vard?r; Analitik K�bizm (1909) ve Sentetik (1912) K�bizm. Analitik K�bizm, �nce objenin ?eklini zihinde par�alar sonra o par�alar? birle?tirir ancak ortaya �?kan ?ekil objenin kendisine birebir benzemez. Sanat�?n?n, ?ekli objeye benzetme kayg?s? yoktur dolay?s?yla yeni bir ?ekil ortaya �?kar?r; geometrik, sade, evrensel ?ekiller�
Kompozisyon dengesi objeden yani somut olandan �?k?p soyuta var?r. Analitik denmesinin sebebi bir nesnenin par�alara ayr?l?p par�alar?n ayr? ayr? analiz edilmesidir. Pablo Picasso�nun Gitarist (1910) adl? eseri Analitik K�bizme verilecek en iyi �rneklerden biridir. Tablo tam anlam?yla bir puzzle g�r�nt�s�ne sahiptir.
Sentetik K�bizm: G�rd�kleriniz Asl?nda G�remedikleriniz Olabilir Mi?
Sentetik K�bizm, Analitik K�bizmin tersine birbirinden farkl? nesneleri geometrik ?ekillerle birle?tirirken forma d�n�?�r. Sentetik K�bizmde kolaj �nemli bir yer tutar, konu daha kolay anla??l?r. Analitik K�bizmden farkl? olarak de?i?ik nesneler ve malzemeler (ah?ap, ka??t, metal, gazete sayfalar? vb.) kullan?l?r. �rne?in, harf ve say?lar somut varl?klar?ndan tamamen ar?nd?r?larak soyut bir boyutta resme eklenir.
G�z yan?lmas?, alg?lama yanl??l??? gibi ?�phe uyand?ran etkiler resme yans?t?l?r. Braque�?n Tenor adl? eserine bak?ld???nda ah?aba benzeyen nesne kahverengi bir boyayla yap?lm?? gibi g�r�nse de resimde ger�ekten ah?ap bir par�a kullan?lm??!
T�rkiye�de K�bizm
T�rkiye�de Cezanne�ye dayanan bir K�bizm anlay??? hakimdir. T�rk sanat�?lar Cezanne�a dayanma yani geometrik temele dayanan konstr�ksiyon anlay???n? resimde yans?t?rlar. (Konstr�ksiyon nedir? Bir in?a etme eylemi sonucunda ortaya �?kan ve bir araya gelerek yap?y? olu?turan �?eler b�t�n�d�r.) Nurullah Berk, ?skambil Ka??tl? Nat�rmort (1933); Nurullah Berk, �t� Yapan Kad?n (1950);Cemal Tollu, Manisa Da?lar? (1941); Cemal Tollu, �oban ve Tiftik Ke�ileri (1955) gibi eserler konstr�ksiyon ba?lam?nda �nemli eserler olarak �ne �?ksa da yerellik ba?lam?nda da �nemini korur. K�bizmde konu de?il ?ekil ve form �nemliyken T�rkiye�de konu da resmin formu kadar �nemlidir.
Bir di?er yandan T�rk ressamlar bir T�rk sanat? yaratma pe?indedirler. Melih Cevdet Anday�?n T�rkiye�de K�bizm ve ressamlar?n �zg�n sanat yaratma �abas?yla ilgili ifadesi bu ikilemi olduk�a iyi anlat?yor, �Bu d�nem sanat�?lar?ndan hi�birinin i�i tam olarak rahat de?ildir. ��nk� Paris�te �?rendikleri ile yetinmek istemezler ve yurda d�n�?lerinde, yine de Bat? bak??? ile kendileri olmay? aramaya koyulurlar. Elbette bu arama hamaratl???, herkeste ba?ka bir olu?um g�sterecektir. Ama temeldeki kayg? ?udur: Ne yapal?m da Bat?�n?n taklidi olmaktan kurtulal?m?�.