Özet. Pişmanlık minimizasyonu çerçevesi tek soruluk bir testtir: kendinizi 80 yaşında, geriye bakarken hayal edin ve hangi seçenekten daha çok pişman olacağınızı sorun. Jeff Bezos bunu 4 Mayıs 2001 tarihli bir röportajda, Wall Street’teki işini bırakıp Amazon’u kurmayı “inanılmaz derecede kolay bir karar” haline getiren araç olarak anlattı. Fikrin arkasındaki kanıt gerçek ama slogandan daha dar. 1994 tarihli orijinal çalışmalarda, 60 telefon anketi katılımcısının yüzde 75’i eylemsizliklerinden eylemlerinden daha çok pişman oldu ve 32 yetişkinin yüzde 84’ü hayatlarının en büyük pişmanlığı olarak bir eylemsizliği gösterdi. 2.600 müze ziyaretçisiyle yapılan 2023 tarihli bir tekrar çalışması yüzde 84 değil yüzde 49 buldu ve ulusal temsil gücü olan bir ABD örneklemi hiçbir anlamlı eylem farkı bulmadı (yüzde 47,5’e karşı yüzde 52,5). Bu temsili örneklemin bulduğu şey, romantik ilişkilerin (yüzde 19,3) ve ailenin (yüzde 16,9) pişmanlık listesinin başında, eğitim ve kariyerin önünde yer aldığıdır; bu da öğrencilerden ve iyi eğitimlilerden oluşan kolayda örneklemlerde bulunan sıralamayı tersine çevirir. İnsanlar ayrıca herhangi bir şeyden ne kadar pişman olacaklarını abartır, dolayısıyla hayal ettiğiniz 80 yaşındaki kişi bir ölçüm aleti değil, bir yön bulucudur. Harekete geçmek ile geçmemeyi sınayan tek deney, Steven Levitt’in 20.000’den fazla kararı kapsayan yazı tura çalışması, önemli bir soruda değişiklik yapan insanların altı ay sonra daha mutlu olduklarını bildirdiğini buldu. CEO hamlesi, çerçeveyi yalnızca tek yönlü kapılarda kullanmaktır. Öğrenci hamlesi, 80 yaşındaki halinizin söyleyeceği iki cümleyi yazmak, sonra bunları aşağıdaki verilere karşı sınamaktır.
Bu yazı, yapay zeka size sonsuz seçenek sunduğunda iyi karar vermenin tam sistemini ortaya koyan kişisel karar yığınının bir kolu. O yazı, adlandırılmış bir çerçevenin yığında nereye oturduğunu açıklıyor. Bu yazı ise tek bir çerçeveyi derinlemesine inceliyor: nereden geldiğini, araştırmaların merkezi iddiası hakkında ne söylediğini ve kendinizi kandırmadan nasıl uygulayacağınızı.
Çerçeve nereden geliyor?
Kaynak, Bezos’un 4 Mayıs 2001’de San Antonio’da Academy of Achievement’a verdiği bir röportaj. Bezos, 1994’te patronuna internet üzerinden kitap satmak için ayrılmak istediğini söylediğini anlattı. Patronu onu iki saatlik bir yürüyüşe çıkardı ve nihai kararı vermeden önce 48 saat düşünmeye ikna etti. Bezos ardından kullandığı aracı anlattı:
“Kararı inanılmaz derecede kolaylaştıran ve benim, ki ancak bir inek böyle adlandırır, pişmanlık minimizasyonu çerçevesi dediğim bir çerçeve buldum. Yani kendimi ileriye, 80 yaşıma yansıtmak ve şöyle demek istedim: tamam, şimdi hayatıma geriye dönüp bakıyorum. Sahip olduğum pişmanlıkların sayısını en aza indirmiş olmak istiyorum.”
Çerçeveye keskinliğini veren iddiayı ekledi: “Başarısız olursam bundan pişman olmayacağımı biliyordum, ama pişman olabileceğim tek şeyin hiç denememiş olmak olduğunu da biliyordum.” Ve bunu genelleştirdi: “Bu arada çoğu pişmanlık, yapılan şeylerden değil yapılmayan şeylerden kaynaklanır.” Yılın ortasında bir Wall Street firmasından ayrılmak yıllık ikramiyeden vazgeçmek anlamına geliyordu; bunu kararın bedeli olarak sundu.
Temaya 30 Mayıs 2010’daki Princeton Baccalaureate konuşmasında geri döndü; bu konuşma hayatı armağanlar değil, bir dizi seçim olarak çerçeveledi: “Deneyip başarısız olmaktan pişman olacağımı düşünmüyordum. Ve hiç denememe kararının beni hep rahatsız edeceğinden kuşkulanıyordum.” Konuşma en sık alıntılanan cümleyle biter: “Sonuçta biz, seçimlerimiziz.”
Çerçevede üç iddia iç içe geçmiş durumda ve her biri araştırmalarla sınanabilir.
- Uzun vadede insanlar yaptıklarından çok yapmadıklarından pişman olur.
- 80 yaşındaki halinizin neyden pişman olacağını bugünden tahmin edebilirsiniz.
- Yansıtmayı yaptığınızda karar kolaylaşır.
İddia 1: Eylemsizliklerden gerçekten daha çok mu pişman oluyoruz?
Bu iddia, Bezos onu kullanmadan önce başlayan bir araştırma hattından geliyor. 1982’de Daniel Kahneman ve Amos Tversky, insanlardan aynı miktarda parayı biri hisse değiştirerek, diğeri elinde tutarak kaybeden iki yatırımcıyı karşılaştırmalarını istedi. Gilovich ve Medvec’in 1994’te aktardığına göre, katılımcıların yüzde 92’si harekete geçen yatırımcının daha çok pişmanlık duyacağını söyledi. Kısa vadede eylem daha çok acıtır.
Her ikisi de Cornell’de olan Thomas Gilovich ve Victoria Husted Medvec, ardından bu örüntünün zamanla tersine dönüp dönmediğini sordu. Journal of Personality and Social Psychology‘de yayımlanan 1994 tarihli makaleleri beş çalışma bildirdi.
| Çalışma (Gilovich ve Medvec, 1994) | Örneklem | Kısa vadeli sonuç | Uzun vadeli sonuç |
|---|---|---|---|
| 1a: telefon anketi, Ithaca | 60 yetişkin | sorulmadı | yüzde 75 eylemsizliklerden daha çok pişman oldu |
| 1b: telefon anketi, Chicago | 30 yetişkin | sorulmadı | yüzde 70 en büyük harekete geçmeme durumundan daha çok pişman oldu |
| 2: açık uçlu görüşmeler | 77 kişi (10 emekli profesör, 11 huzurevi sakini, 40 lisans öğrencisi, 16 büro ve hizmetli personeli) | sorulmadı | harekete geçmemeler eylemlere karşı yüzde 63’e 37 ile ağır bastı |
| 3 ve 4: Dave ve Jim senaryosu (biri üniversite değiştiriyor, biri kalıyor) | 80 lisans öğrencisi; ardından 34 ve 42 | yüzde 76, harekete geçenin başlangıçta daha çok pişman olduğunu söyledi | yüzde 64 (denekler içi) ve yüzde 62 (denekler arası), kalanın uzun vadede daha çok pişman olduğunu söyledi |
| 5: kendi pişmanlıkları, geçen haftaya karşı ömür boyu | 32 yetişkin | yüzde 53 haftanın en büyük pişmanlığı olarak bir eylemi gösterdi | yüzde 84 ömür boyu en büyük pişmanlığı olarak bir eylemsizliği gösterdi |
Çalışma 5’teki yüzde 84 rakamı, konuşmalara ve kitaplara taşınan sayıdır. 32 kişiye dayanıyor ve bunların 27’si bir eylemsizliği seçti. Sonraki üç veri seti bu rakamı nitelendiriyor.
- Ulusal temsil gücü olan bir örneklem eylem farkı bulmadı. Mike Morrison ve Neal Roese 2011’de 370 yetişkin Amerikalıyla telefon anketi yaptı (207 kadın; yanıt oranı yüzde 20,5). Eylem pişmanlıkları toplamın yüzde 47,5’ini, eylemsizlik pişmanlıkları yüzde 52,5’ini oluşturdu; bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Tekrarlanan şey süreydi: eylemsizlik pişmanlıkları eylem pişmanlıklarından daha fazla geçmiş zaman içeriyordu (çalışmanın ölçeğinde ortalamalar 7,29’a karşı 6,44; d = 0.41). Eylemsizlikler mutlaka daha yaygın değil, ama daha uzun süre kalıyor.
- 2.600 kişilik bir tekrar çalışması yüzde 49 buldu. 2023’te Gilovich ve meslektaşları Çalışma 5’i Chicago’daki bir bilim müzesinde, Temmuz 2021 ile Temmuz 2022 arasında 2.600 ziyaretçiyle tekrarladı. Kısa vadede yüzde 58 (743 kişi) bir eylemin kendilerini daha çok rahatsız ettiğini, yüzde 42 (541) ise bir eylemsizliğin rahatsız ettiğini söyledi. “Bu noktaya kadarki hayat” için yüzde 51 (675) bir eylemi, yüzde 49 (641) bir eylemsizliği seçti; bu bölünme şanstan farklı değildi. Zaman içindeki kaymanın yönü tekrarlandı; eylemsizlik lehine uzun vadeli çoğunluk tekrarlanmadı. Yazarlar buna kısmi tekrar diyor.
- Diğer örneklemler arada bir yere düşüyor. 500 Yeni Zelandalı yetişkinle yapılan 2016 tarihli bir posta anketi, eylemsizlik pişmanlıklarını daha sık ama eylem pişmanlıklarını biraz daha yoğun buldu. Daniel Pink’in American Regret Project’i, kitabı için Haziran 2020’de Qualtrics aracılığıyla yürütülen ve hakemli olmayan, 4.489 Amerikalıdan oluşan ağırlıklandırılmış bir çevrimiçi panel, yüzde 57,1’inin bir eylemsizliği, yüzde 35,9’unun bir eylemi gösterdiğini ve yüzde 7,0’ının kararsız olduğunu buldu.
İddia 1 hakkındaki hüküm: eylemsizlikten pişman olma eğilimi çoğu örneklemde gerçek, ama bu bir heyelan değil hafif bir eğim ve en uzun süre kalıcı olan pişmanlıklarda en güçlü. Bezos’un “çoğu pişmanlık yapılmayanlardır” sözü, sizinle kalan pişmanlıklar hakkında bir ifade olarak savunulabilir. Her karara uygulanan bir yasa değildir.
İddia 2: 80 yaşındaki halinizin neyden pişman olacağını tahmin edebilir misiniz?
Çerçevenin en zayıf olduğu yer burası ve bu zayıflığı bilmek faydalı.
Daniel Gilbert ve meslektaşları 2004’te “Looking forward to looking backward” başlığıyla dört çalışma yayımladı. Öğrenciler, bir yarışmayı açık farkla kaybettiklerinde değil de kıl payı kaçırdıklarında ne kadar daha fazla pişmanlık duyacaklarını abarttı. Metro yolcuları, bir treni geniş bir farkla değil de kıl payı kaçırdıktan sonra ne kadar daha fazla pişmanlık duyacaklarını abarttı. Yazarlar, insanların pişmanlığa hayal ettiklerinden daha az duyarlı olduğu ve gelecekteki pişmanlıklardan kaçınmak için bedel ödeyen karar vericilerin “aslında ihtiyaç duymadıkları bir duygusal sigorta satın alıyor olabilecekleri” sonucuna varıyor.
Genel mekanizma, Timothy Wilson ve Gilbert’in 2005’te tanımladığı etki yanlılığıdır: insanlar olaylara verdikleri duygusal tepkilerin yoğunluğunu ve süresini abartır. Çerçeve için iki neden önemli. Odaklanma yanılgısı (focalism), hayatınızdaki diğer her şeyin tek bir sonucu ne kadar sulandıracağını küçümsemenize yol açar. Ve insanlar, olanları ne kadar çabuk anlamlandıracaklarını öngöremez; oysa bu anlamlandırma, özellikle olumsuz olaylardan sonra duygusal toparlanmayı hızlandırır.
Dolayısıyla hayal edilen 80 yaşındaki kişi, her iki yönde de sistematik olarak fazla duygusal. Denememenin öngörülen pişmanlığı muhtemelen abartılı. Deneyip başarısız olmanın öngörülen pişmanlığı da muhtemelen abartılı. Çerçeve bunu karşılaştırmalı olduğu için atlatıyor. Pişmanlığı ölçmüyorsunuz; abartılmış iki duygudan hangisinin daha büyük olduğunu soruyorsunuz. Bu karşılaştırma, tek başına her iki tahminden daha güvenilir, ama bu, çerçevenin “ne kadar” sorusunu değil “hangi yön” sorusunu yanıtladığı anlamına gelir.
İddia 3: İnsanlar gerçekte neyden pişman oluyor?
Amaç kalıcı pişmanlıklardan kaçınmaksa, bunların ne olduğunu bilmek yardımcı olur. Üç veri seti bu soruyu yanıtlıyor ve pişmanlık yansıtması çoğunlukla kariyerle ilgili olan herkes için önemli bir biçimde birbirinden ayrışıyor.
Neal Roese ve Amy Summerville 2005’te dokuz yayımlanmış makaleden 11 veri setini bir araya getirdi: 4.054 pişmanlık bildiren 3.041 katılımcı. Örneklemin yüzde 73’ü kadındı (2.216 kadın, 819 erkek) ve iyi eğitimliler aşırı temsil ediliyordu; yazarlar bunu kendileri söylüyor. Morrison ve Roese’nin 2011 telefon anketi, ulusal temsil gücü olan tek örneklem. Pink’in 2020 paneli büyük ve nüfus sayımı tahminlerine göre ağırlıklandırılmış, ama bir kitap için yürütüldü ve kategorileri akademik olanlarla tam örtüşmüyor.
Tablo: Pişmanlık Defteri, üç örneklemin karşılaştırması (CEOtudent editöryal sentezi)
| Yaşam alanı | Roese ve Summerville 2005, birleştirilmiş kolayda örneklemler (n = 3.041) | Morrison ve Roese 2011, temsili ABD örneklemi (n = 370) | Pink 2020, ağırlıklandırılmış çevrimiçi panel (n = 4.489; hakemli değil) |
|---|---|---|---|
| Eğitim | yüzde 32,2 (sıra 1) | yüzde 14,0 (sıra 3) | yüzde 15,6 (sıra 3) |
| Kariyer | yüzde 22,3 (sıra 2) | yüzde 13,8 (sıra 4) | yüzde 15,1 (sıra 4) |
| Romantik ilişki veya partnerler | yüzde 14,8 (sıra 3) | yüzde 19,3 (sıra 1) | yüzde 19,2 (sıra 2) |
| Ebeveynlik | yüzde 10,2 (sıra 4) | yüzde 9,0 (sıra 6) | ayrı bir kategori değil |
| Aile | yüzde 2,3 (sıra 8) | yüzde 16,9 (sıra 2) | yüzde 21,8 (sıra 1) |
| Finans | yüzde 2,5 (sıra 7) | yüzde 9,9 (sıra 5) | yüzde 13,5 (sıra 5) |
| Sağlık | yüzde 1,5 (sıra 9) | ilk altıda bildirilmemiş | yüzde 6,6 |
| Eğitim ve kariyer toplamı | yüzde 54,5 | yüzde 27,8 | yüzde 30,7 |
| Romantik ilişki ve aile toplamı | yüzde 17,0 | yüzde 36,3 | yüzde 41,0 |
Kaynaklar: Roese ve Summerville 2005, Tablo 3; Morrison ve Roese 2011; Pink, Results of the American Regret Project. 2005 ve 2011 toplam rakamları, 2011 makalesinin bildirdiği iş-aşk karşılaştırmasıdır (54,5’e karşı 17,0 ve 27,8’e karşı 36,3); 2020 toplam rakamları, yayımlanmış kategori paylarının CEOtudent toplamlarıdır. Pink’in “partnerler” kategorisi romantik ilişki satırına, “aile” kategorisi aile satırına yerleştirildi; kategoriler benzer ama özdeş değil, bu yüzden 2020 sütununu üçüncü bir ondalık basamak olarak değil, yön kontrolü olarak okuyun.
Örüntüyü gözden kaçırmak zor. Öğrencilerin ve mezunların ağırlıkta olduğu kolayda örneklemlerde, eğitim ve kariyer tüm pişmanlıkların yarısından fazlasını oluşturuyor. Temsili örneklemde bu pay yarıya, yüzde 27,8’e iniyor ve ilişkiler ilk iki sırayı alıyor. Panel verisi de aynı yönü gösteriyor. Morrison ve Roese ayrıca kadınların romantik ilişki pişmanlığı bildirme, erkeklerin ise kariyer pişmanlığı bildirme olasılığının daha yüksek olduğunu buldu.
Bu, çerçeveye ne yapıyor? Bezos onu bir kariyer kararında kullandı ve onu alıntılayan çoğu insan da aynı şekilde kullanıyor. Veriler, temsili bir yetişkinin yaşlılığa taşıdığı pişmanlıkların, alınmayan işlerin değil, partnerlerin ve ailenin etrafında kümelendiğini söylüyor. Hamlenin evdeki insanlara ne yaptığını göz ardı eden bir kariyer yansıtması, yanlış değişkeni yansıtıyor demektir. Çerçeve hala geçerli; girdi genellikle eksik.
Neden bazı pişmanlıklar kalıcı, bazıları solup gidiyor?
İki bulgu, hangi pişmanlıkları en aza indirmeniz gerektiğini açıklıyor.
Fırsat. Roese ve Summerville, pişmanlığın fırsatın en büyük olduğu yerde en yoğun olduğunu savundu, çünkü açık bir kapı karşılaştırmayı canlı tutar; eğitim onların listesinin başında yer alıyor, çünkü her zaman alınabilecek başka bir ders vardır. Denise Beike ve meslektaşları 2009’da kaybedilen fırsat ilkesiyle karşılık verdi: çalışmalarında en çok pişmanlık duyulan sonuçlar, artık değiştirilemeyen ve duygusal olarak hiç kapatılmamış olanlardı. Morrison ve Roese’nin temsili örneklemi Beike’nin tarafını tuttu: pişmanlıkların yüzde 62’si düşük fırsatlı durumlarla, yüzde 38’i yüksek fırsatlı durumlarla ilgiliydi. Pratikte kalıcı olan pişmanlıklar, çoktan kapanmış kapılara bağlı olanlardır.
Yaş. Carsten Wrosch ve meslektaşları Montreal’de 120 yetişkini (19-35 yaş arası 62 kişi, 55-89 yaş arası 58 kişi), ardından 18-85 yaş arası 150 yetişkini inceledi. Yaşlı yetişkinler pişmanlıklarını geri alma fırsatlarını daha az görüyordu ve pişmanlık yoğunluğu yalnızca yaşlı grupta daha düşük yaşam kalitesini öngörüyordu. 2012’de Stefanie Brassen ve meslektaşları Science‘ta, sağlıklı yaşlı yetişkinlerin bir risk alma görevinde, genç yetişkinlere ve geç dönem depresyonu olan yaşlı yetişkinlere kıyasla pişmanlığa daha az tepki verdiğini bildirdi; pişmanlıktan kopmak bir dayanıklılık faktörü gibi görünüyordu. Her iki bulgu da aynı yöne işaret ediyor: hayal ettiğiniz 80 yaşındaki kişi, işler yolunda giderse, bırakmakta şu anki sizden daha iyi olacak.
İdeal ile olması gereken. Shai Davidai ve Gilovich 2018’de altı çalışmada, insanların en kalıcı pişmanlıklarının, gerçek benlikleri ile olması gereken benlikleri (görevler ve sorumluluklar) arasındaki boşluklardan çok, gerçek benlikleri ile ideal benlikleri (umutlar ve hedefler) arasındaki boşluklardan kaynaklandığını buldu, çünkü insanlar görev başarısızlıklarını onarmak için daha hızlı harekete geçer. Cornell’in makaleyle ilgili basın bülteni, listelenen pişmanlıklar arasında bu bölünmeyi yüzde 72’ye 28 olarak verdi ve yüzde 76 tek en büyük pişmanlığı olarak bir ideal benlik pişmanlığını gösterdi; bu rakamlar makalenin kendisinden değil üniversitenin bülteninden geliyor. Çerçeve için çıkarım: Bezos’un korktuğu “denemedim” pişmanlığı bir ideal benlik pişmanlığıdır, yani kanıtların kalıcı olduğunu söylediği türden.
Harekete geçmek gerçekten karşılığını veriyor mu?
Yukarıdakilerin tamamı pişmanlığın nasıl hissettirdiğiyle ilgili. Bir deney, zor bir karar üzerine harekete geçmenin insanları daha iyi bir durumda bırakıp bırakmadığını sordu.
Chicago Üniversitesi’nden ekonomist Steven Levitt, karar veremeyen insanların bir yazı turanın onlar adına karar vermesine izin verdiği bir web sitesi kurdu, ardından iki ve altı ay sonra takip etti. Veri toplama yılında 20.000’den fazla yazı tura atıldı; 13.935 kişi iki aylık anketi, 8.159 kişi altı aylık anketi tamamladı. En yaygın önemli soru 2.186 atışla “İşimden ayrılmalı mıyım?” oldu; onu “Sevgilimden ayrılmalı mıyım?” (1.686) ve “Okula geri dönmeli miyim?” (1.203) izledi.
Burada üç sonuç önemli.
- İnsanlar yazı turayı gerçekten takip etti; deneyi işler kılan da bu. Önemli sorularda yüzde 56,10 iki ayda, yüzde 55,82 altı ayda atışı takip ettiğini bildirdi; daha az önemli sorularda oran yüzde 67’nin üzerindeydi. Tura (değişikliği yap) gelen birinin, yazı gelen birine göre iki ayda değişikliği yapmış olma olasılığı 26 yüzde puanı daha yüksekti.
- Basit karşılaştırmada, önemli bir soruda değişiklik yapan insanlar, statükoyu koruyanlara göre 10 puanlık ölçekte yaklaşık tam bir puan, yani bir standart sapmanın neredeyse beşte ikisi kadar daha yüksek mutluluk bildirdi.
- Yazı turayı araç değişkeni olarak kullanan nedensel tahminde, değişiklik yapmanın etkisi iki ayda pozitif ama anlamlı değildi, altı ayda ise büyüktü: tüm sorular için 0,476 puanlık bir kazanç, yani kişi içi değişimin standart sapmasının beşte birinden fazlası, önemli sorular için ise yaklaşık bir standart sapma. Daha az önemli sorular için etki küçük, negatif ve anlamlı değildi.
Levitt’in kendi özeti, “insanların hayat değiştiren seçimlerle karşılaştıklarında aşırı temkinli olabileceği” yönünde. Sınırları belirtmekte fayda var. Örneklemdeki herkes zaten bir yazı turaya başvuracak kadar kararsızdı, dolayısıyla sonuç her dürtüye değil, sınırdaki kararlara uygulanır. Mutluluk öz bildirime dayanıyor ve makale, mutlu değiştiricilerin takip anketine yanıt vermeye biraz daha eğilimli olduğunu belgeliyor. Yine de bu, çerçevenin temel bahsi üzerine tek nedensel kanıt ve Bezos’un işaret ettiği yönü gösteriyor.
Çerçevenin başarısız olduğu yerler
Tarihteki en başarılı iş kararlarından birini veren bir çerçeveye güvenmek kolay görünür. Dört sınır onu dürüst tutuyor.
- Hayatta kalma yanlılığı. Çerçeve, onu kullanan kişi başarılı olduğu için ünlü. 1994 kararı, “denememekten pişman olurdum” cümlesinin ne sıklıkla başarısız bir girişimden önce geldiğini söyleyemez, çünkü o hikayeler röportaj almaz. Doğru düzeltme bir taban oranıdır; bkz. taban oranları ve dış bakış.
- Bu bir Tip 1 aracıdır. Amazon’un ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na 5 Nisan 2016’da sunulan 2015 hissedar mektubunda Bezos, tek yönlü kapıları (metodik ve yavaş biçimde verilmesi gereken, sonuçları ağır ve geri döndürülemez kararlar), değiştirilebilir ve geri döndürülebilir olan ve “hızlı verilebilir ve verilmelidir” dediği çift yönlü kapılardan ayırdı. Kendinizi 80 yaşına yansıtmak ağır bir makinedir. Bunu çift yönlü kapılarda kullanmak, tam da mektubun uyardığı yavaşlığı ve risk kaçınmasını üretir.
- Sonucu değil, duyguyu ölçer. Pişmanlıksız bir hayat ile iyi bir hayat aynı şey değildir. Çerçeve olasılık, maliyet veya etkilenen insanlar hakkında hiçbir şey söylemez. Bunu yapan bir yol arkadaşına ihtiyacı var: bahis gibi düşünmek olasılık tarafını, ön otopsi ise başarısızlık modlarını kapsar.
- Fazla hızlı uygulanabilir. Bezos’un patronu 48 saat istedi. Baskı altında yavaş düşünme üzerine araştırma, bu duraklamanın yöntemin bir gecikmesi değil, parçası olduğunu açıklıyor.
Pişmanlık Minimizasyonu Çalışma Kağıdı (CEOtudent editöryal çerçevesi)
Aşağıdaki prosedür, tek soruluk testi yukarıdaki kanıtları içeren altı adımlı bir kontrole dönüştürüyor. Bu, doğrulanmış bir ölçüm aracı değil, editöryal bir çerçevedir. Yılda gerçekten tek yönlü kapı olan az sayıdaki karar için kullanın.
| Adım | Ne yapmalı | Dayandığı kanıt | Çıktı |
|---|---|---|---|
| 1. Kapıyı sınıflandırın | Kararın, katlanabileceğiniz bir bedelle bir yıl içinde geri alınıp alınamayacağını sorun. Evetse burada durun ve hızlı karar verin. | Amazon 2015 mektubu: Tip 1’e karşı Tip 2 kararlar | Tek yönlü veya çift yönlü |
| 2. İki cümleyi de yazın | 80 yaşındaki halinizin, bunu yaptıysanız ve yapmadıysanız ne diyeceğini yazın. Her biri için geçmiş zamanda birer cümle. | Bezos 2001; Gilovich ve Medvec 1994, uzun vadeli eylemsizlik pişmanlığı üzerine | İki cümle |
| 3. Pişmanlık türünü adlandırın | Her cümleyi eylem veya eylemsizlik olarak ve ideal benlik (hedef) veya olması gereken benlik (görev) olarak işaretleyin. | Davidai ve Gilovich 2018; Morrison ve Roese 2011, süre üzerine | Dört etiket |
| 4. Pencereyi kontrol edin | Bu seçeneğin beş yıl sonra hala var olup olmayacağını sorun. Kapanan bir pencere eylemsizlik cümlesinin ağırlığını artırır. | Beike ve meslektaşları 2009; Wrosch ve meslektaşları 2005 | Açık veya kapanıyor |
| 5. Tahmini indirgeyin | Her iki cümlenin de duyguyu abarttığını varsayın. Yönü koruyun, yoğunluğu yarıya indirin ve karşılaştırmanın hala net bir kazananı olup olmadığını sorun. | Gilbert ve meslektaşları 2004; Wilson ve Gilbert 2005 | Net veya belirsiz |
| 6. Eksik satırları ekleyin | Aynı iki cümleyi en çok etkilenen insanlar (partner, aile) için de yazın, çünkü temsili bir yetişkinin en çok pişman olduğu alanlar bunlar. | Yukarıdaki Pişmanlık Defteri | İki cümle daha |
Karar kuralı. 5. adımdan sonra eylemsizlik cümlesi hala açıkça daha ağırsa, pencere kapanıyorsa ve 6. adım cümleleri cevabı tersine çevirmiyorsa eyleme geçin. Karşılaştırma belirsizse çerçeve size faydalı bir şey söylemiştir: bu bir pişmanlık kararı değil, dolayısıyla olasılık ve maliyete geçin. Sonucu tarihiyle birlikte bir karar günlüğüne kaydedin ki 60 yaşındaki haliniz 30 yaşındaki halinizin iyi tahmin edip etmediğini kontrol edebilsin. Ve kapıdan geçmeden önce vazgeçme kriterlerinizi yazın, çünkü pişmanlığı abartacağınızı söyleyen aynı araştırma, yanlış bir dönüşe ne kadar hızlı uyum sağlayacağınızı da küçümseyeceğinizi söylüyor.
CEO hamlesi ve öğrenci hamlesi
Bir üst yönetici en ağır karar sürecini her madde için kullanmaz. CEO hamlesi triyajdır: bu yıl karşılaşacağınız tek yönlü kapıları sayın, ki bu çoğu insan için sıfır ile üç arasındadır, ve 80 yaş yansıtmasını onlara ayırın. Geri kalan her şey hızlı, geri alınabilir bir karar alır. Bu az sayıdaki kararın oturduğu daha uzun ufuk için bkz. ne kadar ilerisini planlamalısınız.
Öğrenci hamlesi, kendi pişmanlık tahminlerinizi veri olarak ele almaktır. Her çalışma kağıdındaki iki cümleyi saklayın. Bir yıl sonra yeniden okuyun. Literatür, yazdığınız yoğunluğun abartılı görüneceğini ve eylemsizlik cümlelerinin eylem cümlelerinden daha kötü yaşlanmış olacağını öngörüyor. Kendi kayıtlarınız aksini söylüyorsa, kendiniz hakkında hiçbir çalışmanın sağlayamayacağı bir şey öğrenmişsiniz demektir. İkinci derece düşünme egzersizleri yeniden okuma için iyi bir yol arkadaşıdır.
Sıkça sorulan sorular
Pişmanlık minimizasyonu çerçevesini Jeff Bezos mu icat etti?
Ona ismini verdi. Röportaj 4 Mayıs 2001’de verildi ve 1994 kararını anlatıyor. Eylemsizliklerin uzun vadede daha çok pişmanlık yarattığı bulgusu dahil, zaman içinde pişmanlık üzerine araştırma Gilovich ve Medvec tarafından 1994 ve 1995’te yayımlandı; pişmanlığın ekonomisi ise 1982’de Bell’e ve Loomes ile Sugden’a kadar uzanıyor.
Çoğu insanın yapmadıklarından pişman olduğu doğru mu?
Uzun vadede, çoğunlukla evet, ama ünlü rakamların ima ettiğinden daha az. Orijinal yüzde 84, 32 kişiden geldi; 2.600 kişilik bir tekrar çalışması yüzde 49 buldu ve temsili bir ABD örneklemi anlamlı bir fark olmaksızın yüzde 52,5 buldu. Daha güçlü bulgu, eylemsizlik pişmanlıklarının daha uzun sürdüğüdür.
İnsanlar en çok neyden pişman oluyor?
Kime sorulduğuna bağlı. Birleştirilmiş kolayda örneklemler eğitimi ilk sıraya koyuyor (yüzde 32,2). Ulusal temsil gücü olan tek örneklem ise romantik ilişkileri (yüzde 19,3) ve aileyi (yüzde 16,9) ilk sıraya koyuyor; eğitim üçüncü (yüzde 14,0), kariyer dördüncü (yüzde 13,8).
Karar veremiyorsam değişikliği yapmalı mıyım?
Bu soru üzerine yapılan tek deney, işten ayrılmak gibi önemli bir kararda değişiklik yapan insanların altı ay sonra daha mutlu olduklarını bildirdiğini ve nedensel etkinin yaklaşık bir standart sapma olduğunu buldu. Bu kanıt zaten sınırda olan insanları kapsıyor, ki çerçevenin hitap ettiği durum da budur.
Gelecekteki pişmanlık tahminlerim ne kadar isabetli?
Pek değil. İnsanlar kıl payı kaçırmalardan ve kötü sonuçlardan sonra ne kadar pişmanlık duyacaklarını abartıyor ve olanları ne kadar çabuk anlamlandıracaklarını küçümsüyor. Yansıtmayı duyguları ölçmek için değil, seçenekleri karşılaştırmak için kullanın.
Kaynaklar
- Academy of Achievement. Jeff Bezos: Founder and Executive Chair, Amazon. Röportaj transkripti, San Antonio, Teksas, 4 Mayıs 2001.
- Bezos J. We are what we choose. Baccalaureate remarks, Princeton University, 30 Mayıs 2010.
- Amazon.com, Inc. 2015 Letter to Shareholders. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na sunulan Form 8-K’nın Exhibit 99.1 eki, 5 Nisan 2016.
- Gilovich T, Medvec VH. The temporal pattern to the experience of regret. Journal of Personality and Social Psychology. 1994;67(3):357-365.
- Gilovich T, Medvec VH. The experience of regret: What, when, and why. Psychological Review. 1995;102(2):379-395. Özet.
- Kahneman D, Tversky A. The psychology of preferences. Scientific American. 1982;246(1):160-173. Aktaran: Gilovich ve Medvec 1994.
- Gilovich T, et al. A very public replication of the temporal pattern to people’s regrets. Royal Society Open Science. 2023.
- Morrison M, Roese NJ. Regrets of the typical American: Findings from a nationally representative sample. Social Psychological and Personality Science. 2011;2(6):576-583.
- Roese NJ, Summerville A. What we regret most… and why. Personality and Social Psychology Bulletin. 2005;31(9):1273-1285.
- Pink DH. Results of the American Regret Project. Haziran 2020’de Qualtrics ile yürütülen, 4.489 Amerikalıyı kapsayan anket; The Power of Regret ile birlikte yayımlandı, 2022. Yazarın kendi anketi, hakemli değil.
- Towers AJ, Williams MN, Hill SR, Philipp MC, Flett R. What makes for the most intense regrets? Frontiers in Psychology. 2016;7:1941.
- Gilbert DT, Morewedge CK, Risen JL, Wilson TD. Looking forward to looking backward: The misprediction of regret. Psychological Science. 2004;15(5):346-350. Özet.
- Wilson TD, Gilbert DT. Affective forecasting: Knowing what to want. Current Directions in Psychological Science. 2005;14(3):131-134.
- Beike DR, Markman KD, Karadogan F. What we regret most are lost opportunities: A theory of regret intensity. Personality and Social Psychology Bulletin. 2009;35(3):385-397.
- Wrosch C, Bauer I, Scheier MF. Regret and quality of life across the adult life span. Psychology and Aging. 2005;20(4):657-670.
- Brassen S, Gamer M, Peters J, Gluth S, Buechel C. Don’t look back in anger! Responsiveness to missed chances in successful and nonsuccessful aging. Science. 2012;336(6081):612-614. Özet.
- Davidai S, Gilovich T. The ideal road not taken: The self-discrepancies involved in people’s most enduring regrets. Emotion. 2018;18(3):439-452. Özet, rakamlar Cornell Üniversitesi basın bültenindendir.
- Levitt SD. Heads or tails: The impact of a coin toss on major life decisions and subsequent happiness. NBER Working Paper 22487, Ağustos 2016; The Review of Economic Studies’de yayımlandı. 2021;88(1):378-405.
- Zeelenberg M, Pieters R. A theory of regret regulation 1.0. Journal of Consumer Psychology. 2007;17(1):3-18.
- Bell DE. Regret in decision making under uncertainty. Operations Research. 1982;30(5):961-981. Özet.
- Loomes G, Sugden R. Regret theory: An alternative theory of rational choice under uncertainty. The Economic Journal. 1982;92(368):805-824.
Pişmanlık Defteri, 2020 paneli için birleştirilmiş iş-aşk rakamları, tekrar kanıtlarının okunması ve Pişmanlık Minimizasyonu Çalışma Kağıdı, yukarıdaki kaynaklar üzerine inşa edilmiş CEOtudent analizleridir. Diğer tüm rakamlar bu kaynaklarda basıldığı şekilde aktarılmıştır.
Bu içerik, derinlemesine bir araştırmanın ardından yapay zeka desteğiyle derlenmiş ve CEOtudent editör ekibi tarafından yazılıp yayına hazırlanmıştır.
