Kahvenizi, �ay?n?z? ?ekerli mi i�ersiniz? B�yle tatl? m? tatl? bir baklava olsa yemekten sonra g�zel gitmez mi? Hayat?m?z?n her noktas?nda �zellikle mutfaklar?m?zda olmazsa olmazlardan biridir ?eker. Sadece mutfaklar?m?z i�in mi? Tabii ki hay?r. Tarihin tozlu raflar?nda ?ekerin de �nemli bir yeri var. �zellikle bat? tarihini anlamak istiyorsan?z, �nce ?ekeri anlaman?z gerekir. ��nk� ?eker sadece tatl? bir ?ey de?il, y�zy?llar boyunca bir ila�, bir baharat, bir kraliyet sembol� ve bir hastal?k, ba??ml?l?k ve bask? arac?yd?. ?ekerin tarihi nedir? ??te Hindistan’dan Hawaii’ye ?ekerin d�nyam?z? nas?l ?ekillendirdi?inin hikayesi:

M� 10.000: ?ekerin tarihi bal ile ba?lad?. ?eker d�nyay? y�netmeden �nce krali�e bald?. Temelde Avrupa, Afrika veya Asya’n?n buzla kapl? olmayan herhangi bir b�l�m�nde ar? ve dolay?s?yla bal da vard?. Amerika’da ar? yoktu, bu y�zden tatland?r?c?lar?; a?a�lardan ?uruplar, kakt�slerden agave nektar? veya meyve p�releriydi. ?nsanlar sonunda ar?lar? evcille?tirdi. Bununla birlikte insanlar, balla kar??la?t??? i�in ?ansl? hissetmek yerine, kovanlar? yak?nlarda tutmaya ba?lad?lar.

8,000: ?eker, ilk zamanlarda Yeni Gine’ye �zg�yd�. Ba?lang?�ta, insanlar tatl?l???n tad?n? �?karmak i�in sazl?klar? �i?niyorlard?. 2000 y?l sonra ?eker kam??? Filipinlere ve Hindistan’a gemilerle geldi. ?eker ilk olarak Hindistan’da rafine edildi. ?lk defa bir ?eker de?irmeninin a�?klamas? ise MS 100’den kalma bir Hint metninde bulundu.

400-350: Tarifler Patanjali Mahabhashya’s?nda ?eker i�ermeye ba?lad?. S�tl� s�tla�, tatl? arpa unu ve zencefilli fermente i�ecekler de ?eker i�eriyordu.

327: Yunanl?lar ve Romal?lar Hindistan’a yap?lan ziyaretler s?ras?nda ?ekeri �?rendiler. ?skenderiye generali Nearchus, �Bitki meyve vermedi?i halde, sarho? edici bir i�ece?in yap?ld??? ar?lar?n yard?m? olmadan bal getiren bir saz.� tan?m?n? yaz?yor ?eker i�in. K���k miktarlar Akdeniz’e geri getiriliyor ve doktorlara t?bbi ama�larla sat?l?yordu.

M.�. 500-600: ?ran’da bir �niversite olan Jundi Shapur, d�nya bilim adamlar? i�in bulu?ma yeri oldu. Yunan, H?ristiyan, Yahudi ve Fars bilim adamlar? ilk e?itim hastanesini olu?turmak i�in bir araya geldi. �e?itli k�lt�rlerden metinler okuyorlar ve MS 600 y?l?na kadar g��l� bir Hint t?bb? malzemesi olan ?eker hakk?nda yaz?lar yaz?yorlard?. Ayr?ca ?eker kam???n?n kristalize ?ekere d�n�?t�r�lmesi i�in daha iyi y�ntemler geli?tirdiler. Bu y�ntemler ?ekerin tarihi i�in �nemli geli?melerdi.

650: Araplar, ?eker ile yeti?tirme, ar?tma ve yemek yapma ustalar?yd?. ?ekeri sadece bir ila� veya baharat olarak de?il, ayn? zamanda telif ve en zenginler i�in nadir bir incelik olarak kavramsalla?t?rmaya ba?lad?lar. Bug�n hala en pop�ler tatl?lar? badem ezmesini yaparken ?ekerle bademi birle?tiriyorlar. ?eker heykelleri l�ks ak?am yeme?i partilerinin d�zenli par�alar? haline geldi.

M�sl�man ordular? M?s?r, ?ran, Hindistan ve Akdeniz’i ele ge�irirken ?eker bilgilerini de beraberinde getirdiler. Bir�ok Avrupal? doktor, Arap metinlerinden ?ekerin t?bbi kullan?mlar?n? �?rendiler. Arap hakimiyeti alt?nda, M?s?rl?lar rafinaj s�recine hakim oldular ve en saf, en beyaz ?ekeri yapt?lar.

1099: Kud�s’� fetheden Avrupal?lar, o zamanlar ?ehirde karl? bir i? olan ?eker �retiminin ayr?nt?lar?n? �?reniyorlar. Askerler eve d�nd�klerinde, yanlar?nda ?eker getirerek Avrupa �ap?nda yayg?n talep do?uruyorlar. Venedik, Ha�l? Seferleri’nden �nce de M�sl�man d�nyas?yla ticaret yap?yordu. Bu da onlara neredeyse yar?m y�zy?l boyunca ?eker ticaretine h�kmetmelerine imkan tan?d?. Ancak tatland?r?c? o kadar nadir ve pahal?yd? ki 1300’lere kadar sadece zenginler taraf?ndan kullan?labildi.

1402-1500: ?ekerin tarihi burada da �nemli bir k?r?lma ya??yor. ?spanyollar Kanarya Adalar?’n? kolonile?tiriyor, ?eker tarlalar? kuruyor ve yerli halk? de?irmenleri �al??t?rmak i�in k�lele?tiriyor. ?spanya’ya geri ihracat 1500’e kadar s�r�yor, ancak adalar �o?unlukla ormans?zla?t???nda ?eker end�strisi t�keniyor. 1493’te Columbus, Kanarya Adalar?’ndan Hispa�ola’ya (Haiti ve Dominik Cumhuriyeti) ?eker kam??? getiriyor. 1516 y?l?nda Hispa�iola, Yeni D�nya’daki en �nemli ?eker �reticisi haline geliyor.

Osmanl? ?mparatorlu?u ?ekeri Bat?ya ?tiyor

Akdeniz ?ekeri �retimi bir�ok zorlukla kar?? kar??yayd?: azalan bir i?g�c� havuzu, baston yeti?tirmek i�in ideal olmayan bir iklim, t�kenmi? toprak ve ormans?zla?ma. ?ekeri ithal etmek b�y�tmekten ve �retmekten daha kolayd?. Osmanl? 1453’te Konstantinopolis’i fethedince, Orta Do?u, Kuzey Afrika ve Do?u Avrupa’daki �nemli ticaret yollar?n?n kontrol�n� ele ge�irdiler ve bozdular. T�rkleri ve Araplar? atlatman?n yollar?n? arayan Avrupal?lar, kendi ?ekerlerini yeti?tirecekleri yeni topraklar bulmak i�in denizlere a�?ld?lar.

1500: Portekizli Pedro Cabral kazara Brezilya’ya indi ve orada ?eker tarlalar? kurmaya ba?lad?. Portekizli yeti?tiriciler ?eker �retiminde teknolojik ilerlemeler kaydediyorlard?: hayvanlar, su ve hatta r�zgarla g��lendirilebilecek yeni bir de?irmen tasar?m? ve ?ekeri daha b�y�k �l�ekte i?lemesine izin veren yeni bir y�ntem. Brezilya ?eker �retimi sonunda sekt�re hakim olmaya ba?lad?.

Bu noktada, ?ekerin s�zde t?bbi �zellikleri Avrupa �ap?nda yayg?n bir ?ekilde yerle?mi?tir. Tabernaemontanus’ta (c.1515-90) ?�yle yaz?yor: “Madeira veya Kanaryalardan gelen g�zel beyaz ?eker, kan? orta derecede temizledi?inde, �zellikle g�?�s, akci?erler ve bo?azda olmak �zere v�cudu ve zihni g��lendirir. Ancak s?cak ve bilin�li insanlar i�in k�t�d�r. ��nk� kolayca safraya d�n�?�r, di?leri k�rle?tirir ve ��r�mesini sa?lar.” S�t ve ?ap ile ?arab? temizlemeye yarar. Tar�?n, nar ve ayva suyu ile birlikte ?ekerli su, �ks�r�k ve ate? i�in iyidir.

1583: Brezilya’n?n ?eker �retim oran?na ayak uyduramayan bir Portekiz kolonisi olan S�o Tom�, ?eker tarlalar? �zerinde �al??mak i�in Brezilya ve di?er Yeni D�nya adalar?na k�le ihra� etmeye ba?lad?. Bu karl? bir i?ti. 16. y�zy?l?n sonlar?na do?ru, Brezilya Yeni D�nya kolonilerinin ve Akdeniz’in kapasitesinin tamam?n? �retiyordu. Akdeniz ?eker end�strisi ��k�yordu.

1600: Bu noktada kahve, �ay ve �ikolata Avrupa’ya do?ru yol ald?. Onlar?n geli?i ?eker t�ketimini b�y�k �l��de artt?rd?. ?ekeri alkolden daha pop�ler hale getiriyor ve artan talep – daha d�?�k fiyatlarla – k�leli?e daha fazla g�venmek anlam?na geliyordu. Sadece 17. y�zy?lda, yar?m milyondan fazla Afrikal? k�le, ?eker tarlalar?nda �al??mak �zere Brezilya ve di?er Yeni D�nya kolonilerine g�nderildiler.

1807: Thomas Jefferson, ABD’ye k�lelerin ithal edilmesini yasaklayan bir tasar?y? imzalad?. K?sa bir s�re sonra, ?ngiliz Lordlar Kamaras?, k�le ticaretinin kald?r?lmas? i�in bir eylemden ge�ti. Ancak k�lelik yayg?n bir uygulama olmaya devam ediyordu. ?ngiliz Bat? Hint Adalar? 1834’e, Frans?z s�m�rgeleri 1848’e, K�ba 1886’ya ve Brezilya 1888’e kadar k�le ticaretine devam etti.

1817: Louisiana b�lgesinin batakl?k ikliminde iyi yeti?en, h?zla olgunla?an bir ?eker kam??? �e?idi olan Ribbon Cane, b�lgenin 75 ?eker de?irmenine tan?t?ld?. Yeni �retim, ucuz k�le eme?inin Amerikan ?eker end�strisini b�y�tmesi i�in talebi artt?rmas? i�in yeterliydi. ABD ve Karayipler’deki y�ksek verim ve d�?me fiyatlar?, ?ekerin ucuz ve yayg?n t�keticiler taraf?ndan eri?ilebilir olmas?na yard?mc? oldu.

1747: ?ekerin tarihi i�in yine �nemli bir geli?me! Prusyal? kimyager Andrea S. Margraff, sakarozun pancardan t�retilebilece?ini ke?feder.

1801: Margraff’?n �?rencisi olan Franz Karl Achard, pancardan ticari d�zeyde ?eker alan ilk ki?i olarak kabul edildi.

1815: Pancar ?ekeri end�strisi Avrupa’da Napolyon Sava?lar? ile geli?meye ba?lad?. Ancak Napolyon end�strinin desteklenmesi i�in bir alay konusu haline geldi. Sava?lar sona erdi?inde, ucuz Karayip ?ekeri bir kez daha Avrupa’ya ihra� edilmeye ba?land? ve ?eker pancar? i?ine ciddi anlamda zarar verdi.

1837: Bir Frans?z tohum ?irketi olan Vilmorin, y�ksek s�kroz i�eri?ine ve optimal ?eker ekstraksiyonu i�in tasarlanm?? bir yap?ya sahip ?eker pancar? �retmeye ba?lad?. K�lelik Karayipler’de �l�rken, Avrupa h�k�metleri pancar yeti?tiricilerini desteklemek i�in politikalar �?kar?yorlard?. H�k�met deste?i ile Avrupa pancar ?ekeri end�strisi 20. y�zy?lda geni?lemeye ba?lad?.

1864: D�nyan?n en b�y�k ve teknolojik olarak en geli?mi? ?eker rafinerisi Long Island’daki Williamsburg’da a�?ld?. ?malattaki iyile?tirmelerle Amerikan ?ekeri �retimi artar ve fiyatlar d�?er.

?eker Hawaiian Taht?n? Deviriyor

1875’te Hawaii ve ABD aras?ndaki Kar??l?kl?l?k Anla?mas?, Hawaii ?ekerinin g�mr�ks�z ithalat?na izin verdi. 1887’de Amerikan ?eker �?karlar? Hawaii Kral?’n? krall?kta kendilerine �nemli g�� veren bir anayasa �zerinde anla?maya zorlad?. 1893’e gelindi?inde Hawaii monar?isini devirip ABD Meclisi Hawaii’yi ilhak etti.

1887: Daha d�?�k fiyatlar daha az kar anlam?na gelir. Bu nedenle 1887’de Amerikan ?eker end�strisindeki sekiz lider, t�m ?irketleri i�in fiyatlar? ve k�r? art?rmak amac?yla �retimi azaltmak amac?yla Amerikan ?eker G�venini olu?turdu.� Daha fazla ?irket sat?n ald?ktan sonra, isimlerini The American Sugar Refining Company (ASRC) olarak de?i?tirdiler. Verimsiz g�rd�kleri tesisleri kapatt?lar ve di?erlerini zaten sahip olduklar? tesislerle birle?tirdiler. Sonu� olarak rafine ?eker fiyat?n? sabitlediler.

1900: ASRC, �rettikleri ?ekerin tamam?n? bir isim alt?nda pazarlamak i�in Domino ?eker markas?n? yaratt?. 1907’de ASRC, t�m Amerikan ?eker �retiminin% 97’sini kontrol ediyordu.

1906: C&H ?eker ?irketi, California’da pancar ?ekeri fabrikas? i?leten Alman g��men Claus Spreckles taraf?ndan kuruldu (C&H, California ve Hawaii’yi temsil ediyor). Spreckles, ?eker plantasyonlar?n?n di?er kullan?mlar i�in d�n�?t�r�ld�?� 1930’lara kadar Hawaii’de ?eker �retimine hakimdi. Bug�n C&H, Domino ?eker’in bir par�as?d?r ve Hawaii’de art?k ?eker fabrikas? veya de?irmeni i?letilmemektedir. Hawai ?ekerinin son g�nlerini buradan okuyabilirsiniz: https://www.npr.org/sections/thesalt/2016/12/17/505861855/the-final-days-of-hawaiian-sugar

1942: Amerikan Tabipler Birli?i G?da ve Beslenme Konseyi ?�yle bir a�?klama yapt?: �Y�ksek besleyici nitelikteki di?er g?dalar?n �nemli oranlar?yla birle?tirilemedi?i herhangi bir bi�imde ?eker t�ketimini s?n?rlamak i�in al?nacak t�m pratik ara�lar?n kamu sa?l??? yarar?na olacakt?r.�

1966: T?p uzmanlar?, ?eker t�ketimini diyabet ve di?er hastal?klarla ili?kilendiren yeni �al??malara dikkat ederek ?eker al?m?nda bir azalma �nerdiler. Bu �al??malar ve artan diyabet ve obezite oranlar? ?eker yerine ge�en maddelerle ilgilenmekteydi.

1980: FDA, ya??n ?ekere g�re daha b�y�k bir k�t� adam oldu?unu d�?�nerek, az ya?l? (ancak y�ksek ?ekerli) �retilen g?da trendini tetikledi. ?ekerle ilgili sa?l?k sorunlar? artmaya devam ediyordu.

1879:�Y�ksek lisans �?rencisi olan� Johns Hopkins ?ekerden 300 ila 500 kat daha tatl? ama kalorisi olmayan kristal bir toz olan sakarini rafine etmeye ba?lad?.� ?ekerin kat? bir rasyona tabi tutuldu?u I.D�nya Sava??’na kadar yayg?n bir kullan?m g�r�lm�yordu; ?eker tekrar kullan?labilir hale geldi?inde, sakarin diyet g?dalarla yer de?i?tirdi.

1952: Diyet sodalar?nda kalsiyum siklamat g�r�nmeye ba?lad?. 1960’l? y?llarda yap?lan �al??malar muhtemelen kanserojen oldu?unu ve FDA’n?n tatland?r?c?y? 1970’te yasaklad???n? g�steriyor.

1965: Aspartam 1965’te icat edildi ve 1970’lerin sonunda diyet sodalar?nda kullan?ld?.

1967: Y�ksek fruktozlu m?s?r ?urubu sahneye �?kt?. Bu da ?ekerin tarihi a�?s?ndan �nemli bir bulu?tu.

1998: Splenda markas?yla bilinen ve ?ekerden 600 kat daha tatl? olan s�kraloz, ABD yapay tatland?r?c?lar?n her t�rl� g?da �r�n�nde ?ekeri takviye etti?i veya de?i?tirdi?i ortaya �?kt? ancak kan?tlanamad?.

2000’ler: Yapay tatland?r?c?lar modadan d�?t�k�e, eski ?eker formlar? b�y�k bir geri d�n�? yapar: agave nektar?, stevia, tarihler ve tabii ki lezzetli, rafta kararl? ve bir�ok sa?l?k yarar?yla ba?lant?l? bal. Hi�bir ?ey klasikleri yenemez.