Demans spesifik bir hastal?k de?ildir. G�nl�k i?levlerde yetersizlik ile karakterize, bunama, bellek ve dil yetileri, soyut d�?�nme, yarg?lama gibi zihinsel i?levlerde g�r�len bozulmalar?n b�t�n�n� tan?mlamak i�in kullan?lan bir terimdir. Bir�ok farkl? alt t�r� bulunmaktad?r (�rn. Frontotemporal Demans, Afazi, Vask�ler Demans vb.). Demans vakalar?n?n %60-80 kadar?n? Alzheimer hastalar? olu?turmaktad?r (Alzheimer’s Association, 2018).
Alzheimer hastal???, 1907�den beri bilinen kronik n�rodejenaratif bir hastal?kt?r. Bellek ve di?er kognitif i?levlerde ilerleyici bir kay?p sonucu i?levsellikte bozulma ile karakterizedir ve y?ldan y?la k�t�le?me g�r�l�r. Ya?lanman?n do?al bir s�reci de?ildir.
Beyinde mikroskobik de?i?ikler bellek bozukluklar?n?n g�zlenmesinden �ok daha erken g�r�l�r. Bu nokatada kar??m?za amiloid ? plaklar? ve n�rofibriler yumaklar �?kar. Plaklar n�ronlar aras?nda ?-amyloid peptit birikimi sebebi ile olu?ur. Yumaklar tau proteininin b�k�lm�? ipliklerinin h�cre i�inde birikimi sonucu olu?ur. Ve bu de?i?iklikler beynin bellek ile ili?kili hipokamp�s b�lgesinde ba?lay?p y?llar i�erisinde yay?l?m g�stererek d�?�nce, hareket gibi ba?ka i?levleri olan b�lgelere do?ru devam eder.
Alzheimer te?hisi i�in tek bir kontrol y�ntemi mevcut de?ildir. Kapsaml? bir medikal ge�mi?, mental durum ve duygu durumu kontrol�, fiziksel ve n�rokognitif de?erlendirme, ay?r?c? tan? i�in beyin g�r�nt�leme ve kan testleri gereklidir.
Ba?lang?� ya??na g�re erken ve ge� ba?lang?�l? olarak ikiye ay?r?l?r:
� Ge� ba?lang?�l? alzheimer: 65 ya? ve �zeri
� Erken ba?lang?�l? Alzheimer: 65 ya? alt?
Erken ba?lang?�l? Alzheimer�da klinik ve kognitif profil ge� ba?lang?ca k?yasla daha agresiftir, genetik yatk?nl?k daha y�ksektir. E?er bir ailede birden fazla vaka g�r�lm�?se, ve ya bilinen genetik bir mutasyon varsa, erken ba?lang?�l? kal?tsal Alzheimer hastal??? ad? verilir. (Gene Reviews 2012 Oct 18)
Alzheimer hastal???nda risk gruplar? ya?l? hastalar ve ailede erken ba?lang?�l? Alzheimer �yk�s� olanlard?r. 80 ya??ndan �nce erkeklerde daha yayg?nken, 80 ya? sonras?nda kad?nlarda daha yayg?nd?r. S?kl??? ise 60 ya? �zerinde her 1000 ki?ide 40.2�dir. ABD�de 65 ya? �zerindeki ki?iler aras?nda Alzheimer hastal???n?n g�r�lme s?kl??? %12.5�dir.
Alzheimer hastal???nda �� evre vard?r.
Erken Evre Alzheimer
� Kelime bulma g��l�kleri,
� Yeni tan??t??? insanlar? isimlerini �?rene g��l�?�,
� Sosyal ve i? ortamlar?nda �al??ma g��l�?�
� Okudu?u materyalin i�eri?ini hat?rlayamama
� E?yalar? koydu?u yerleri unutmak veya kar??t?rmak,
� Planlama ve organizasyonda artan g��l�k �ekme.
Orta Evre Alzheimer
� Ki?inin ba??ndan ge�enleri ya da kendisi ile ilgili bilgileri unutmaya ba?lamas?,
� Sosyal ve mental zorluklar? �?karacak duygu durum bozukluklar?,
� Adres, telefon numaras?, lise, �niversite,
� Yer zaman oryantasyonunda g��l�k,
� Mevsime uygun k?yafet se�mede g��l�k,
� Uyku d�zeninde de?i?iklik,
� Kaybolma riskinde art??,
� Ki?ilik ve davran?? de?i?iklikleri; ?�phecilik, del�zyon veya kompulsif davran??lar (el s?kma, pe�ete par�alama)
Ge� Evre Alzheimer
� Ki?isel bak?m ve g�nl�k aktivitelerde s�rekli yard?ma ihtiya� duyma,
� Yak?n tecr�beler ve bulunulan yer ile ilgili fark?ndal?k kayb?,
� Fiziksel becerilerde, y�r�mek, oturmak ve yutkunmak gibi, g��l�kler,
� ?leti?imde g��l�k,
� Ba????kl?k sisteminde zay?flama.
Alzheimer hastal???ndan korunmak i�in ne yapmak gerekir sorusuna gelince, engellemek i�in hen�z bir y�ntemin mevcut olmad???n? s�yleyebiliriz. Hen�z bunun i�in �al??malar devam etmekte. Ancak e?itimin koruyucu bir etkisi oldu?u g�zlenmi? durumda ve �zel olarak dil e?itimi olduk�a etkili. Yeni bir dil �?renmek �ok ba?ar?l? bir beyin egzersizi ayn? zamanda. Bu noktada sudoku efsanesinin de pek bir asl? astar? olmad???n? s�yleyebiliriz. Alzheimer�dan korunmak ya da belki de daha do?rusu Alzheimer olmay? ertelemek i�in form�l asl?nda di?er hastal?klarda oldu?undan �ok farkl? de?il: Akdeniz usul� bir beslenme, egzersiz yapma, sosyalle?meye ve yeni bir ?eyler �?renmeye devam etmek. Son zamanlarda bili?sel egzersizler �zerine �al??malar da y�r�t�lmekte ancak hen�z buna uygun bir bili?sel egzersiz geli?tirilebilmi? de?il.
