Algoritma kavram? hayat?m?z?n ayr?lmaz bir par�as? haline geldi. Hatta bu i�eri?e bile ilgi alan?n?za uydu?unu d�?�nen bir algoritma sayesinde denk gelmi? olabilirsiniz. Peki algoritmalar hayat?m?z? nas?l etkiliyor? Hayat?m?z?n ne kadar i�indeler? Gelin birlikte bakal?m.

Algoritma nedir?

Algoritmalar yaz?lan kodun g�r�nmez �nc� par�alar?d?r, kodlar yaz?lmadan �nce planlan?rlar, ka??t �st�nde belli g�revlerin hangi ak??ta olaca??n? ve nas?l sonu�land?r?laca??n? s�ylerler. Algoritma, bilgisayara belli bir �?kt? yaratmak i�in yapmas? gerekenleri listeler, bir plan olu?turur. Uzmanlar algoritmalar? kendi ba?lar?na iyi ya da k�t� olarak d�?�nmememiz konusunda bizi uyar?yor ve onlar? programlayan insanlara daha �ok dikkat etmemiz gerekti?ini s�yl�yor. ��nk� algoritmalar? ve algoritmalara uygun kodlamalar? insanlar yaparlar. K�t� niyetli insanlar k�t� niyetli algoritmalar ve k�t� niyetli yaz?l?mlar ortaya �?kart?r.

Algoritmalar nelere etki ediyor?

Algoritmalar toplumumuzla ilgili hayati �nem ta??yan konular �zerinde karar veriyor: t?p, toplu ta??ma, sosyal yard?m programlar?, ceza adaleti gibi.

Hayat?m?z?n her alan?nda neye dokunsak algoritmalar?n etkisini g�rmeye ba?lad?k. Google�da arama yaparken, Facebook�ta gezinirken ya da GPS kulland???m?z her an algoritmalarla ileti?im kuruyoruz. Bunlar sadece Google aramalar? ya da al??veri? �nerilerinden ibaret de?il. Onlar? mahkeme salonlar?m?za, hastanelerimize, okullar?m?za davet ettik ve toplumun i?leyi? bi�imini de?i?tirecek kararlar? al?r hale getirdik.

�Sayesinde hayat kalitesi iyice artm?? olabilir. ?klim de?i?ikli?i ve enerji temini gibi b�y�k problemleri ��zmek i�in de yapay zeka yard?m edebilecek d�zeyde olmal?.�
– Wendy Hall � University of Southampton Bilgisayar Bilimi Profes�r�

Algoritmalara karar mekanizmalar?n? vererek hata m? yap?yoruz?

Makinelerle olduk�a kar???k bir ili?kimiz var. Siri en ufak bir hata yapt???nda ya da GPS trafi?i yanl?? hesaplad???nda t�m makinenin sadece ��p y???n? oldu?unu d�?�n�yoruz. Bu da yanl?? bir yakla??m. Do?ru tutum ise ?u: algoritmalara ne k�r� k�r�ne g�venmeliyiz ne de onlar? hayat?m?zdan tamamen �?karmal?y?z. Tabi ki m�kemmel de?iller. Onlar? yaratan insanlar?n �n yarg?lar?n? i�eriyorlar. Buna ra?men inan?lmaz etkililer ve hayat?m?z? kolayla?t?r?yorlar.

�?nsan g�c�n�n g�zden d�?t�?� alanlar var ama insanlar ve makineler kar?? kar??ya olmak zorunda de?iller makinelerin bize ne yapmam?z ya da ne d�?�nmemiz gerekti?ini s�yleyece?i bir d�nya yaratmak zorunda de?iliz, birlikte �al??abiliriz.�
– Hannah Fry – University College Londan�da Matematik�i

Algoritmalar nas?l hatalar yapabilir?

Algoritmalar?n da ba?ar?l? ve ba?ar?s?z oldu?u alanlar var. Hastalara tan? koymak konusunda �ok iyi olsalar da h�k�m verme konusunda o kadar iyi de?iller. Bunun nedeni de bizim sosyal ili?kilerimizin onlar i�in olduk�a kar???k olmas?. Sosyal ili?kimizi etkileyen belli ba?l? fakt�rler yok, milyonlarca fakt�r var ve bunlar bamba?ka sosyolojik ko?ullarda bamba?ka sonu�lar do?uruyor. Amerika�da baz? duru?malarda hakimler karar vermek i�in bu algoritmalardan yararland? ancak bunlar yan?lt?c? oldu ve istenilen verim al?namad?.

�Algoritma tabanl? karar verme mekanizmas?n?n ana problemi denetlenebilirli?in eksikli?i. Makineler tam bir kapal? kutu haline geldi. Geli?tiriciler ve operat�rler bile algoritmalar?n sonu� �retme s�recinin nas?l oldu?unu tam olarak anlam?yor. Bu y�zden s�recin ?effafl??? �ok �nemli.�
– Marc Rotenberg � Elektronik Ki?isel Gizlilik Bilgi Merkezi M�d�r�

Ne yaratt???m?z?n fark?nda m?y?z?

Bize sa?lad??? kolayl?klara ra?men �o?u ki?inin algoritmalarla ilgili endi?eli oldu?u alanlar var. B�yle g��l� bir teknoloji bu kadar h?zl? yayg?nla??rken gerekli �nlemler al?nmazsa insan haklar?, ki?isel gizlilik ve toplum i�in bir�ok sorun do?urabilir.

Google ve Facebook gibi platformlar algoritmalar?n olas? sonu�lar?yla yeni yeni ilgilenmeye ba?lad?lar. Facebook�un slogan? �H?zl? hareket et ve bir ?eyleri k?r�. Bu bak?? a�?s? teknoloji d�nyas?n?n �o?u i�in ge�erli. Yine de algoritmalar?n nelere sebep olabilece?i ile ilgili art?k daha dikkatliler.

�1984 gibi g�r�necek ama yetkililer h�k�met g�revlileri de?il ?irketler olacak. E?er 10-20 y?l i�inde Google �e?itli kurulu?lara ayr?lmazsa demokrasimizin gelece?i i�in olduk�a endi?elenirim.�
-Toby Walsh – University of New South Wales Yapay Zeka Profes�r�

Robot-insanlar imkans?z m??

Hala insan ve yapay zeka aras?ndaki ayr?m?n kestirilemeyecek kadar azalaca?? bir a?amadan �ok uzaktay?z. Mikroskobik bir iplik kurdu beyninin kopyas?n? yapmak amac?yla bir �al??ma yap?ld?. Bu kurdun beyninde sadece 200 n�ron olmas?na ra?men ba?ar?l? olunamad?. Elimizdeki son teknoloji yapay zekalarla mikroskobik boyuttaki bir kurdun beynini bile kopyalayamazken daha kompleks hayvanlar?n beynini kopyalamak bizim i�in neredeyse imkans?z.

Bizim i�in fayda m? zarar m? getiriyorlar?

Genel boyuta bakarsak algoritmalar hala problem yaratmaktan �ok hayat?m?z? kolayla?t?r?yor. Yine de dikkatli olmal?, h?zl? hareket etmeden ve bir ?eyler k?rmadan sakince ilerlemeliyiz.

�?yi yanlar?n k�t� yanlara a??r bast???n? g�r�yorum. Yine de belli insanlar bu k�t� yanlardan etkilenecek belki de ciddi boyutlarda. Toplum bununla nas?l ba? edece?ine karar verecek. Ger�eklik baz? insanlar? korkutacak ama bug�n de g�rd�?�m�z gibi insanlar toplumun bir par�as? olmak i�in internet kullanmalar? gerekti?ini d�?�n�yor. Sonu�lardan korksalar bile algoritmalar?n getirdi?i sonu�larla ya?amalar? gerekti?ini kabul edecekler.�
– David Clark � MIT�de Ara?t?rmac? Bilim ?nsan?